Ġuża Mifsud (tal-Girgenti)

Verżjoni Vidjo: Ġuża Mifsud (tal-Girgenti)

Capture1ĠUŻA MIFSUD (TAL-GIRGENTI)
1923 – 1996

Tagħrif: Ġuża kienet spiss tgħid, “Min jien? Jiena xejn. Ix-xejn hu aħjar minni.” Madankollu, dawk kollha li kienu jafuha jistgħu ġustament jgħidu li Ġuża kienet mara qalbiena, dejjem lesta biex tgħin lill-oħrajn u determinata li taqdi lil Alla fil-missjoni fdata lilha. Kienet dejjem lesta biex twettaq ir-rieda ta’ Alla f’kollox, offriet lilha nfisha bħala vittma għall-konverżjoni tal-midinbin, ħajjitha kienet talb kontinwu għall-bżonnijiet ta’ ħutha l-bnedmin.

Minkejja d-diffikultajiet li ltaqgħet magħhom, wiċċha kien dejjem jitbissem, anke fl-iktar mumenti diffiċli. It-tbissima tagħha, sinjal tal-paċi li kellha f’qalbha, qatt ma ġiet nieqsa. Għall-imħabba ta’ Alla, hi sofriet kontinwament fis-skiet kemm il-mard tagħha kif ukoll l-inġustizzji li rċeviet mingħand in-nies, u minkejja l-imġiba tagħhom, hija baqgħet titlob għalihom. Hija kienet tgħid li ħadet pjaċir b’dawn l-inġustizzji minħabba li kellha toffri aktar tbatijiet għal dawk il-persuni li tbiegħdu minn Alla sabiex dawn jibdlu ħajjithom u jduru lejn Alla. Ġuża Mifsud, bint Isidoro u Nicolina née Cassar, twieldet fis-Siġġiewi, Malta, fis-27 ta’ Jannar, 1923. Hija kienet l-iżgħar minn sebat itfal, li tnejn minnhom mietu żgħar.

Hija kienet tiftakar lil ommha tgħidilha, “Ġuża, hekk kif twilidt ħabbejtek tant minkejja li diġà kelli sitt itfal. Int kont daqshekk fraġli li kellna ngħammduk dakinhar li twelidt. Ma nistax nifhem kif bqajt ħajja, billi kont qed tieħu aktar mediċina milli ikel. Imbagħad fi tliet xhur iz-zija tiegħek Ubaldesca u jien ħadniek il-Kurja biex jagħmlulek il-Griżma.”

Ġuża tirrakkonta dan li ġej: “Fi tfuliti aħna, naturalment, kellna d-dar tagħna fis-Siġġiewi, anki jekk il-familja tiegħi kienet toqgħod l-iktar f’razzett fil-Girgenti fil-limiti tas-Siġġiewi. Niftakar li meta kelli madwar tliet snin, kont immur bil-mixi lejn il-razzett bl-ikel għall-familja li kienet tkun qed taħdem fl-għelieqi. Imbagħad filgħaxija nirritorna fir-raħal għall-katekiżmu, speċjalment waqt li konna qed nippreparaw għat-Tqarbin Imqaddes. Bil-lejl kont norqod id-dar taz-ziju u z-zija, ġuvni u xebba, biex ma nirritornax fil-Girgenti qabel l-għada filgħodu. Nirringrazzja lil Alla talli tani l-grazzja li nirċievi l-ewwel Tqarbina Imqaddsa tiegħi fid-19 ta’ Lulju, 1931. Dakinhar il-familja tiegħi kienet pjuttost inkwetata hekk kif minn imnieħri spiss kien joħroġ id-demm b’tali mod li kont saħansitra ntebba’ ħwejġi. Għadni niftakar il-mibki Dun Patri Joseph Delia S.J., Alla jagħtih il-mistrieħ ta’ dejjem, jipprova jfejjaqni billi jqiegħed ċwievet kbar tal-bibien madwar għonqi biex jipprova jwaqqaf id-demm.

Meta kelli ħdax-il sena, kemm iz-zija, kif ukoll jien ħadna d-deni tat-tifojde. Kont daqshekk ħażin li għal darb’oħra kont qed naffaċċja l-mewt. Qabel ma kaxkruni lejn l-isptar, irċevejt il-vjatku. Il-familja tiegħi kienu jżuruni ftit kull wieħed. Darba, meta kienu qed jirritornaw fir-razzett, missieri u ħija kellhom aħbar ħażina. ‘Kolin,’ qalu lil ommi, ‘Meta tmur iżżur lil Ġuża, ħu liżar miegħek. Hija kważi mejta, b’deni qawwi ta’ 105 jew iktar.’

Hi u ħierġa mir-razzett, ommi inkwetata ġriet lejn ir-Rev. Ġużeppi Delia … u qaltlu, ‘Father Ġużepp, għandi aħbar ħażina, Ġuża qed tmut. Nixtieqek tqaddes quddiesa għall-moribondi biex hi jkollha mewt tajba.’ Dak iż-żmien kienet id-drawwa li tagħti xi ħaġa tal-flus għall-quddiesa. Ommi tatu xi xelin, imma Fr Delia qalilha, ‘Żomm il-flus. Se nqaddes il-quddiesa xorta waħda, imma nassigurak li Ġuża mhux se tmut.’ Kliemu wera profetiku. Għal tliet xhur lagħabt mal-mewt, iżda d-deni naqas gradwalment u t-temperatura tiegħi reġgħet għan-normal. Ġejt meħuda l-Imgieret għall-konvalexxenza, u meta rritornajt id-dar irkuprajt kompletament. Fil-fatt, fi żmien ġimgħa jew xi ħaġa hekk, tlaqt il-Girgenti biex ngħin fix-xogħol tar-razzett.

Nista’ ngħid li ħajti, madankollu, qatt ma kienet sodda ta’ ward. Jien kelli sehem ġust ta’ xewk … intoppi, diffikultajiet, traċċi. Meta kelli tmintax-il sena, ġarrejna għal dar oħra. Peress li kont f’żogħżiti, kien naturali għalija li nipprova li jkolli dar sabiħa. Ħett ftit purtieri u, wara li smajna l-Quddiesa tal-Ħadd, ridt inpoġġihom fil-post. Qabel ma telqet lejn ir-razzett, ommi wissitni u qaltli, ‘Illum taħdimx għax il-Ħadd.’ Jien weġibt li kelli nagħmilhom ‘ħalli għada mmur sar-razzett biex ngħin.” Dakinhar kont wasalt biex nirċievi kuruna oħra ta’ xewk. Niftakar li tlajt dan is-sellum għoli bi tnejn u għoxrin skaluna biex inpoġġi l-pavaljun għall-purtieri … u waqajt. Żewġt itfal ġirien, li kienu jgħinu fid-dar, għajtu għajta ​​u fetħu l-bieb. Ħafna nies ġrew biex jgħinu, u xi ħadd poġġieli l-whisky fuq xufteja. Il-familja tiegħi fil-Girgenti ġiet infurmata malajr, u ommi għajtet imbikkija, ‘Ġuża hija sfortunata, jien ċert li se nsibha mejta.’ Iżda huma żgurawha li ma kienx hekk. Hija waslet id-dar ġo karettun miġbud miż-żwiemel u meta waslet fil-bieb ta’ barra hi għajtet b’leħen għoli, ‘Binti mejta, binti mejta!’

Ksirt idi u sieqi f’żewġ postijiet. Ommi kellha d-dmugħ jiġri ma’ wiċċha, hi u tiġri lejn is-sodda u bkejna flimkien … Riġlejja damu fil-ġibs għal xi erba’ xhur u nofs. Kont inżur regolarment id-Dipartiment tal-Out Patients fl-Isptar biex nivverifika jekk l-għadam kienx qed ifieq kif suppost. Ġesù ried li wara din it-traġedja, kollox jispiċċa sew. Mela għal darb’oħra bdejt ngħin lil familti. Bqajt ukoll bil-ħidma reliġjuża tiegħi – billi nkun membru tal-Figlie di Maria, fl-Azzjoni Kattolika, delegat għall-morda. Imbagħad ma’ tnax-il mara oħra, ħadt inkarigu tal-Adorazzjoni, ‘il-Lampa tal-Ħajja.’ Kien imissni l-ġurnata tas-Sibt, għalhekk, matul il-kumplament tal-ġimgħa stajt xorta nagħti daqqa t’id lill-familja tiegħi …

Meta kelli madwar tnejn u għoxrin sena, għaddejt minn operazzjoni biex inneħħi l-appendiċite u l-ġebel tal-marrara. Għalkemm ħarġu l-appendiċite tiegħi, il-ġebel fil-marrara ma ntlaqatx u xorta għadni nħosshom … Ftit jiem wara l-operazzjoni, qaluli, ‘Kien lejl tajjeb ħafna. Waqt li kont taħt l-anestetiku int ippridkajt paniġirku mill-isbaħ lill-Madonna.’ Waħda mis-sorijiet preżenti qaltli, ‘Aħna kontinwament raxxejnielek l-ilma mbierek, u saħansitra poġġejna l-ħobż ta’ San Nikola taħt is-saqqu tiegħek sabiex ma taqtax il-ponti!’ Minkejja dan, dan hu eżattament dak li għamilt – tliet ponti inqatgħu. Ma jimpurtax …

Għalkemm il-passat tiegħi kien dejjem tad-dwejjaq, qatt ma ammettejt li kont marida jew muġugħa. Madankollu, issa rrid niżvela kollox … Il-ġenituri tiegħi bdew jinkwetaw minħabba fija, bdew jibżgħu li meta jmutu, kienu se jħalluni kompletament waħdi. Dak li kien ġej kien għalija l-aktar kuruna tax-xewk krudili. Darba, ommi avviċinatni u qaltli, ‘Ġuża, hemm raġel li veru jħobbok. Għaliex ma tagħmilx kuraġġ u taċċetta li tiżżewġu? Inweġġa’ li jkolli nħallik waħdek bla ma ħadd ma jipprovdilek.” Għidtilha, ‘Ma, insieha, u jekk jogħġbok issemmilix affarijiet bħal dawn lili. M’iniex maqtugħa għaż-żwieġ.’… Xi żmien wara kien hemm xi ħadd ieħor u ommi qaltli, ‘Binti, se nkun imdejqa ħafna nħallik waħdek ma’ ħadd biex tgħid kelma.’ U jien komplejt ngħid lil ommi, ‘Jekk jogħġbok, aħfirli, imma qed tinterferixxi max-xewqat tiegħi. Ikolli nitkellem mad-direttur spiritwali tiegħi dwar dan.’ U fil-fatt tkellimt ma’ Patri Ġorġ minnufih. Kien hemm probabbli madwar ħamsa oħra li kellhom għajnejhom fuqi, imma m’għandix għalfejn inkompli ngħid dwar dan …

Kif għidt, fittixt il-komfort u l-pariri mingħand Patri Ġorġ … Huwa ta widen għall-ilmenti tiegħi u mar dritt fir-razzett u qal lill-familja tiegħi, ‘Ħalluha lil Ġuża. Il-Mulej fdalha missjoni. Iż-żwieġ mhux għaliha. Jekk jogħġobkom, żommu lura milli tħawduha aktar, ma nistgħux inkomplu nfixklu l-vokazzjoni tagħha.’ Minn dak inhar ‘il quddiem, nirringrazzja lill-Mulej u lill-Verġni Mbierka li l-familja tiegħi ma baqgħetx tinsisti fuq iż-żwieġ …

Fir-rigward tal-passat tiegħi, nixtieq ngħid li flimkien maż-żewġ ħuti kont naħdem fl-għelieqi. Qabel ma kont nitlaq mid-dar tagħna fis-Siġġiewi sabiex immur il-Girgenti jien kont nagħmel is-sinjal tas-Salib erba’ darbiet sabiex ma jkollix għalfejn nerġa’ nagħmlu mill-ġdid meta niltaqa’ man-nies fit-triq. Imbagħad mid-dar għaċ-ċimiterju ta’ Ta’ Brija, kont ngħid ħames posti Rużarju, minn ‘Ta’ Brija’ sa ‘Troll’ (pont) kont nagħmel żjajar lis-Sagrament, u lil hinn mit-Troll kont nimmedita fuq it-Triq is-Salib, nikkontempla b’mod partikolari t-tbatija ta’ Kristu. Kull meta ltqajt ma’ karozza jew karettuni fit-triq, anke dawk tal-ġirien tagħna, qatt ma aċċettajt lift, kont nippreferi nbati u nitlob tul ir-rotta.

Ħafna mill-art tal-biedja tagħna kienet fil-Girgenti, imma kellna wkoll ftit għelieqi f’Ta Zuta, magħrufa bħala ‘Ix-Xagħra.’ Jien kont naħdem hemm ma’ missieri, waqt li ommi kienet tibqa’ ssajjar ġewwa r-razzett. Missieri kien iżomm il-moħriet miġbud minn baqra, u jien kont insegwi u niżra l-patata u l-fażola.

Bqajt taħt it-tutela ta’ ommi sal-ġurnata li mietet … Hija rabbietna fil-biża’ tal-Mulej, u nhar t’Erbgħa, il-Ġimgħa u s-Sibt mhux biss astjenejna mill-laħam, iżda wkoll mill-bajd, ġobon u pastizzi. L-għażiża ommi li flimkien ma’ missieri ħadmu tant biex jipprovdu għalina, kienet isum aktar minn darba jew darbtejn, minkejja t-tbatija kollha li għaddiet minnha. Fir-rigward ta’ dan, se nsemmi xi ħaġa oħra, fl-ubbidjenza lejn il-Madonna sabiex hekk kif tgħid, ’tista’ tmiss il-kuxjenza ta’ xi ħadd u jagħmel l-istess.’ Jien ngħid dan għall-ikbar glorja ta’ Alla u l-Madonna tal-Ħajja. Peress li konna fqar ma kellniex wisq imma kont inċaħħad lili nnifsi mill-ftit affarijiet li kellna. Diġà semmejt li aġixxejt bħala delegat għall-morda tar-raħal u pereżempju, meta kont inżurhom, kont nagħtihom is-sehem tiegħi tal-ftit ħelu bħat-torta u l-pastizzi li kienet tagħmel ommi. Il-morda, speċjalment dawk li ħadd ma kien iżurhom, gawdew minn dan l-ikel li kont intihom u li kont niċċaħħad minnu jien” …

Aktar dwar Ġuża Mifsud
Apparti li kienet tipparteċipa fl-adorazzjoni perpetwa quddiem is-Sagrament Imqaddes, Ġuża ħejjiet mijiet ta’ familji biex jagħmlu l-Att tal-Konsagrazzjoni lill-Qalb Imqaddsa ta’ Ġesù u l-Qalb bla Tebgħa ta’ Marija.

Fl-1983, Ġuża sostniet li fis-snin ħamsin hija kellha viżjonijiet tal-Madonna fid-dar tagħha fis-Siġġiewi. Il-Madonna talbitha biex ixxerred devozzjoni lejn it-titlu l-ġdid “Il-Madonna tal-Konsagrazzjoni.” Ġuża ssostni li l-Verġni Mbierka qaltilha, “Kont ikkonsagrata lil Alla minn meta kont tifla żgħira imma ħadd fuq l-art ma tani dan it-titlu.”

Sentejn wara, Ġuża żvelat li hija kienet saħansitra rat lill-Omm Imqaddsa fil-razzett tal-familja tagħha fil-Girgenti. Il-Madonna talbet statwa viċin il-post tad-dehriet u Anton Agius, skultur magħruf mir-Rabat ġie kkummissjonat biex jagħmel din l-istatwa li tqiegħdet fil-Girgenti fil-5 ta’ Mejju, 1986.

Ġuża Mifsud organizzat laqgħat ta’ talb kull l-ewwel u t-tielet Ħadd ta’ kull xahar li matulhom hija dejjem indirizzat il-kongregazzjoni bil-mod umli u sempliċi tagħha. In-nuqqas tagħha ta’ skola ma xxekkiliex milli twassal il-messaġġi li hija ddikjarat li rċeviet mingħand il-Verġni Mbierka, Ġesù u qaddisin oħra. Lanqas ma qagħdet lura milli tipprietka dwar l-imħabba ta’ Alla, l-Ewkaristija, il-Passjoni ta’ Kristu, l-imħabba fraterna, il-paċi, l-għaqda, il-pudur u numru kbir ta’ suġġetti oħra. Id-determinazzjoni u l-imħabba tagħha lejn Alla ħeġġitha tikteb ittri lil diversi Kapijiet ta’ Stati fosthom il-Presidenti Bush, Gorbachev u Saddam Hussein.

Fis-snin ta’ wara, saru diversi żidiet fis-santwarju. F’Mejju tal-1988, il-ħawt tal-ilma ġie mbierek minn Mons. Amante Buontempo. Ġuża ddikjarat, “Dan l-ilma ġie mogħti lilna bħala sors ta’ grazzja spiritwali u temporali …” Erba’ snin wara, f’Mejju 1992, salib tal-injam kbir, simbolu ta’ faraġ għal nies f’diffikultà, ġie mbierek ukoll bħalma talbet il-Madonna. Dan is-salib ġie mibdul minn salib ieħor tal-injam f’Mejju 2007, filwaqt li l-oriġinal kien qiegħed jintwera fid-dar ta’ Ġuża fis-Siġġiewi.

Matul id-diskorsi tagħha, Ġuża fakkret kif fid-disgħinijiet hija kellha viżjoni ta’ San Mikiel li qalilha, “Int trid issir gwerriera biex tiddefendi lil Malta, tiddefendi l-Ewkaristija u tiddefendi l-messaġġ mogħti mill-Madonna … ” L-istatwa tiegħu li ġiet imbierka fi Frar 1993, kellha l-għan li żżid id-devozzjoni lejn dan il-qaddis sabiex iħassar il-ħażen tagħna u l-ħażin minn Malta u d-dinja.

L-istatwa ta’ San Ġużepp twaqqfet fil-Girgenti f’Novembru tal-1995. Ġuża ssostni li kellha diversi viżjonijiet mill-qaddis patrun tagħha. Il-plakka tal-irħam li tqiegħdet ħdejn l-istatwa fiha silta mill-messaġġ tiegħu lil Ġuża. Huwa jgħid hekk: “Id-dinja kollha għaddejja minn kalvarju kbir tad-dlam … ħafna nies ta’ qalb tajba qed jinqatlu … Itolbu għall-paċi tas-sema … Flimkien mal-Mulej Ġesù u l-Verġni Mbierka jien il-protettur tal- Knisja Kattolika … u nqiegħed lill-moribondi quddiem il-ħniena ta’ Alla u dik ta’ Ibnu Ġesù.”

L-aħħar żieda għas-santwarju kienet l-istatwa li tirrappreżenta t-tbatija ta’ Kristu. L-iskultur tagħha kien is-Sur Andrew Bugeja u ġie mħallas mis-Sinjur u s-Sinjura ta’ Kenfig minn Wales. Din l-istatwa ġiet imbierka minn Mons Francesco Adeodato Micallef, Isqof Emeritu tal-Kuwajt fis-7 ta’ Ġunju, 2009.

Inqalgħu ħafna grazzji fiżiċi u spiritwali bl-interċessjoni tal-Verġni Mbierka u ta’ Ġuża Mifsud. Il-qanpiena li ddendlet b’mod eleganti fit-torri tagħha hija eżempju wieħed. Persuna li kienet tidgħi kkonvertiet u tat il-flus biex issir din il-qanpiena fil-Girgenti sabiex bil-lingwa tagħha tkun ta’ tifħir lil Alla u tpatti għall-kliem ħażin u dagħa li kien jgħid meta jitkellem. Matul kull laqgħa ta’ talb il-qanpiena tindaqq ħames darbiet f’ġieħ it-Trinità Qaddisa, il-Verġni Mbierka, San Ġużepp u l-qaddisin kollha fil-Ġenna.

Għalkemm Ġuża Mifsud ħallietna fit-28 ta’ Ottubru 1996, madankollu kliemha baqa’ jidwi fl-imħuħ u fil-qlub ta’ ħafna devoti tal-Verġni Mqaddsa. Il-Kumitat tal-Moviment tal-Madonna tal-Konsagrazzjoni għadu jorganizza l-laqgħat ta’ talb tiegħu kull l-ewwel u t-tielet Ħadd ta’ kull xahar waqt li laqgħat oħra jiġu organizzati privatament fil-ġranet ta’ matul il-ġimgħa.

Minbarra li jaqdi r-rwoli tiegħu fl-amministrazzjoni u l-preservazzjoni, il-Kumitat huwa dejjem lest li joffri l-għajnuna tiegħu lil dawk li jżuru s-santwarju.

Il-Girgenti huwa post ta’ rifuġju. Is-sħana tas-sajf u x-xhur kesħin tax-xitwa ma jnaqqsu xejn mill-ġmiel viżwali u spiritwali tal-Girgenti. Is-santwarju jżuruh bosta nies ta’ kull età u minn kull qasam tal-ħajja. Fil-Girgenti wieħed isib faraġ, serħan tal-moħħ u saħħa spiritwali.

Links about Ġuża Mifsud:

  1. http://www.fireonemalta.com/girgenti/guza-mifsud/index.html
  2. https://www.facebook.com/madonna.konsagrazzjonigirgenti/
  3. http://maltain360.com/page.aspx?ref=110001222

L-20 Posta tar-Rużarju bil-Malti minn Ġuża Mifsud:

Nota: It-Tagħrif dwar Ġuża Mifsud (Tal-Girgenti) huwa meħud mill-sit uffiċjali fuqha u mill-paġna tiegħha fil-facebook.

 

Mons Mikiel Azzopardi

Verżjoni Vidjo: Mons Mikiel Azzopardi

778faba3e3dc8c6c6db24b403da494aeMONS. MIKIEL AZZOPARDI
1910 – 1987

Tagħrif: Monsinjur Mikiel Azzopardi, Il-ħabib tat-tfal u tal-morda, Fundatur tad-Dar tal-Provvidenza, twieled il-Belt Valletta nhar l-10 ta’ Frar ta’ l-1910, u kien il-kbir fost tmien aħwa. Wara li temm l-istudji tiegħu fil-Liċeo, daħal l-Università fejn qabad il-kors tal-Liġi, iżda wara erba’ snin ħass il-Vokazzjoni Saċerdotali tiegħu u għalhekk telaq l-istudji Legali u mar jistudja Ruma fl-Università Gregorjana mnejn kiseb Baċellerat fit-Teoloġija. Azzopardi kien ordnat Presbiteru fit-22 ta’ Diċembru 1934, ta’ 24 sena minn Mons. Dom Mauro Caruana OSB.

L-ewwel ħidma tiegħu kienet dik ta’ Prefett tal-Istudji fis-Seminarju tal-Furjana, sakemm sitt snin wara daħal mal-Gvern jgħallem ir-Reliġjon fil-Liċeo. Maħtur Direttur Spiritwali Distrettwali, aktar tard sar Spettur tal-Edukazzjoni Reliġjuża fl-iskejjel, kariga li baqa’ jżomm għal bosta snin. Fost ħidmiet oħra, Dun Mikiel kien ukoll jgħallem il-Kateketika fil-Kulleġġi tal-Għalliema f’Tal-Virtù u f’Ta’ Giorni, kif ukoll kull nhar ta’ Ġimgħa kien jagħmel l-ispjega tal-Evanġelju minn fuq ir-Rediffusion għat-tfal tal-iskejjel ta’ Malta u Għawdex.

Minkejja dil-ħidma tiegħu fil-kamp edukattiv, Dun Mikiel kien jiddedika ħafna mill-ħin tiegħu lill-Azzjoni Kattolika. Qabel ma mar jistudja Ruma kien membru attiv taċ-Circolo Gioventù Cattolica tal-Belt, li dak iż-żmien kien immexxi mill-magħruf Mons. Enrico Dandria. Għalhekk meta kien qiegħed jistudja Ruma huwa kellu diversi laqgħat ma’ diriġenti tal-Azzjoni Kattolika fl-Italja. Mhux ta’ b’xejn li sar Assistant Ekkleżjastiku Ġenerali tal-Azzjoni Kattolika, wara Mons. Albert Pantelleresco, huwa nxeħet b’ruħu u ġismu biex isaħħaħ, jorganizza u jxerred l-Azzjoni Kattolika fil-Parroċċi kollha ta’ Malta u Għawdex.

Fil-fatt kien hu li ġabar l-Azzjoni Kattolika mill-fdalijiet u l-ħerba li ħalliet warajha t-Tieni Gwerra Dinija f’pajjiżna, wara l-Kungress li organizza f’Ħal Qormi fl-1943, li hu sejjaħlu ‘Il-Miraklu tal-Qawmien.’

Monsinjur Azzopardi kien tabilħaqq mexxej kariżmatiku. Kien hu li ħoloq tant inizjattivi ġodda favur l-emigranti, l-istampa t-tajba, l-assistenza soċjali, l-għalliema, l-professjonisti, l-istudenti, il-morda u l-persuna b’diżabbiltà.

Kien proprju bis-saħħa tal-Kummissjoni ħidma għall-Morda u persuni b’diżabbiltà li l-Monsinjur seta’ jidħol għal proġett siewi favur il-persuni bi bżonnijiet speċjali li dak iż-żmien ħafna kienu jżommuhom lura, maqfulin u moħbija fid-dar, u jagħti idu għat-twaqqif tad-Dar tal-Providenza fis-Siġġiewi. Kien dan is-Saċerdot li bl-għajnuna tal-Azzjoni Kattolika rnexxielu jibdel Rest Camp li kien jintuża min-Navy Ingliża u li kien ingħata lill-Azzjoni Kattolika biex tużah bħala Summer Camp għat-tfal batuti, b’kumpless ta’ tliet vilel sbieħ u komdi li jixirqu lill-‘Anġli Tiegħu’ kif kien iħobb isejjaħ lill-persuni bi bżonnijiet speċjali. Kien hu li rnexxielu wkoll jibni mentalità ġdida permezz tax-xandiriet regulari tiegħu minn fuq ir-Rediffusion favur il-persuni bi bżonnijiet speċjali u l-bżonnijiet tagħhom.

Mons. Mikiel Azzopardi miet fit-13 ta’ Mejju tal-1987, fl-età ta’ 77 sena. Il-Funeral tiegħu sar fil-Kon-Katidral ta’ San Gwann u jinsab midfun kif jixraqlu, fl-istess Dar tal-Providenza.

Links about Mons Mikiel Azzopardi:

  1. https://www.independent.com.mt/articles/2015-05-24/newspaper-letters/The-beatification-process-of-Monsignor-Mikiel-Azzopardi-6736135988
  2. https://www.tvm.com.mt/en/news/mons-mikiel-azzopardi-still-inspires-society-when-it-comes-to-people-with-a-disability-fr-martin-micallef/
  3. https://www.maltatoday.com.mt/news/national/52980/mgr_mikiel_azzopardi_to_be_beatified#.XUcNgOgza00
  4. https://www.dartalprovidenza.org/?p=7309
  5. https://www.facebook.com/Mons-Mikiel-Azzopardi-146072345886/

Nota: It-Tagħrif dwar Mons Mikiel Azzopardi huwa meħud mill-paġna tiegħu fil-facebook.

Ġuża Bugeja

Verżjoni Vidjo: Ġuża Bugeja

guzabugeja (1)ĠUŻA BUGEJA
1927 – 1964

Tagħrif: Ġuża Bugeja bint Mikiel u Karmena née Vassallo twieldet fir-Rabat ta’ Malta nhar it-3 ta’ Ottubru 1927 u ġiet imgħammda l-għada. Il-Parrinijiet tagħha kienu Ġovanni u Anna Psaila u t-tieni isem tagħha kien Franġiska. Hija s-seba’ fost għaxart ulied.

Sa minn ċkunitha kienet sinċiera, ċajtiera ħafna, tħobb tgħid is-sewwa u mħeġġa ħafna għat-tagħlim tad-Duttrina, hekk li ta’ erba’ snin u nofs, il-Kappillan ta’ dak iż-żmien, Monsinjur Buhagiar, wara li stħarriġha ma’ sħabha u għal tliet darbiet wieġbet tajjeb ħafna, qatagħha li jħalliha tagħmel l-Ewwel Tqarbina. Ġuża ħadet wkoll is-Sagrament tal-Griżma tal-Isqof u f’dik l-okkażjoni kellha x-xorti, li minn qalbha u b’ferħ kbir, toffri bukkett fjuri lill-Isqof. Hi kienet dejjem lesta li tgħin lil ħaddieħor.

Fl-età ta’ tlettax-il sena Ġuża kellha titlaq mill-iskola peress li l-għajnuna tagħha kienet meħtieġa minn missierha fix-xogħol tiegħu fl-għelieqi. Hawnhekk Ġuża ħadmet b’mod volontarju u bil-ferħ. Hija dejjem sabet ħin biex tisma’ l-Quddiesa u tirċievi t-Tqarbina ta’ kuljum.

Mill-età ta’ ħmistax-il sena hija sabet ukoll ħin għall-meditazzjoni spiritwali ta’ kuljum. Darba hi stess affermat li din l-użanza kienet żammitha fi stat ta’ grazzja sal-aħħar ta’ ħajjitha.

Ġuża kienet determinata li tibqa’ xebba biex tħossha eqreb lejn il-Maħbub magħżul tagħha Kristu, permezz tal-gwida ta’ Marija Mqaddsa, l-Omm tagħha tas-sema.

Huwa maħsub li, ġurnata waħda, meta kellha madwar ħamsa u għoxrin sena, waqt li kienet qed taħdem waħedha fl-għelieqi ta’ missierha, rat ir-Ras Imqaddsa ta’ Kristu qiegħed ibati. Din il-viżjoni tant impressjonatha, li talbet bil-ħerqa lil Kristu biex jippermetti li hija tesperjenza dan l-istess uġigħ f’rasha, imma b’tali mod li ħadd ma jinduna. Hija offriet it-tbatijiet tagħha bħala riparazzjoni għad-dnubiet ta’ kulħadd. Minn dak il-waqt stess beda l-kalvarju tagħha ta’ tbatija fuq din l-art: dan damet matul l-aħħar ħdax-il sena ta’ ħajjitha. Hija kienet titlob biex titħalla tgħix u tbati bil-paċenzja u bil-ferħ għall-imħabba ta’ Kristu.

Din l-imħabba stess ikkawżatha li titlaq minn art twelidha u temigra lejn il-Kanada, biex hemm taħdem u tagħti għajnuna spiritwali lill-Maltin li kienu emigraw u ddawwar in-nies lura lejn Alla. Hija baqgħet ħames snin f’dak il-pajjiż fejn affaċċjat diffikultajiet kbar, imma l-ħidma tagħha baqgħet tagħti l-frott.

F’Jannar tas-sena 1962, Ġuża rritornat Malta minħabba li saħħitha marret għall-agħar. Hija qattgħet l-aħħar sentejn ta’ ħajjitha tagħmel ħidma għal Alla l-aktar fost il-morda, ix-xjuħ, it-tfal żgħar, filwaqt li tbati ferħana u siekta minħabba l-uġigħ fir-ras tagħha li kien kontinwu.

Minkejja li l-mard dgħajjifha, hija baqgħet ferrieħa sa mewtha, meta marret tissieħeb mal-Ħallieq tagħha, nhar is-Sibt 9 ta’ Mejju, 1964 dakinhar li hija stess kienet bassret madwar erba’ xhur qabel.

Matul il-ħajja tagħha ftit nies kienu jafu dwar Ġuża, minħabba li hi dejjem kienet iżomm ‘il bogħod mill-folol. Kull meta hija għamlet xi ħaġa fil-pubbliku, l-għan tagħha kien dejjem dak li tkun ta’ eżempju tajjeb.

L-uniku persuna li miegħu fetħet qalbha b’mod kontinwu kien id-direttur spiritwali tagħha. Jingħad li dan tal-aħħar dejjem emmen fil-ħajja qaddisa li għexet din ix-xebba, u b’mod partikolari, meta Ġuża fdat miegħu l-viżjoni li kellha tar-Ras Imqaddsa ta’ Kristu.

Anke meta xi kultant kienet tafda lil xi wħud minn ħutha, hija għamlet dan fuq il-parir ta’ saċerdot li saħansitra ssuġġerixxa li tikteb l-istorja tal-ħajja tagħha stess.

Alla li jqajjem lil dawk li huma umli f’qalbhom, ippermetta li naraw xi sinjali li jixhdu l-qdusija ta’ din ix-xebba. Pereżempju, ġisimha wara sentejn u nofs midfun, instab li ma kienx iddekompona u ħafna nies irrappurtaw li rċivew mingħand Alla l-favuri li huma kienu talbu bl-interċessjoni ta’ Ġuża.

Aktar dwar din ‘ix-xebba li mietet fil-fwieħa tal-qdusija’
Din it-tfajla Rabtija bl-isem ta’ Ġuża Bugeja għexet ħajjitha tbati fis-skiet u taħdem għal Alla, l-aktar fost il-morda, ix-xjuħ u t-tfal. Minkejja li mietet f’età żgħira ta’ 37 sena, Ġuża Bugeja baqgħet maħbuba mal-poplu u ħafna nies fil-bżonn għadhom ifittxuha fit-talb tagħhom.

Fil-ktieb tagħha, diversi persuni stqarrew li bl-interċessjoni ta’ Ġuża Bugeja qalgħu xi grazzji. Minkejja li Ġuża ilha mejta mill-1964, il-każ għall-beatifikazzjoni tagħha għadu f’idejn il-Papat. Oħt Ġuża, Sylvia Bugeja, mara anzjana, li għadha tgħix fid-dar fejn twieldet u għexet Ġuża Bugeja stess, baqgħet b’għożża kbira żżomm id-dar tagħha b’ħafna memorji t’oħtha, tant li l-kamra tas-sodda għadha l-istess kif ħallietha Ġuża qabel ħalliet din id-dinja.

“Din il-kamra tas-sodda ħallejtha l-istess kif ħallietha oħti. Din hija l-istess sodda li mietet fiha u dawn huma ħwejjeġ u affarijiet li kienet tuża oħti. Barra minnhekk dan is-salib huwa ferm għażiż għalija għax huwa l-istess salib li żammet f’idha fl-aħħar mumenti ta’ ħajjitha.”

B’nostalġija tirrakkonta dwar it-tfulija tagħha u ta’ ħutha l-oħra fosthom ta’ Ġuża, b’missierha dejjem tafu jaħdem u jbati fir-raba’. Bħal ħutha d-disgħa l-oħra, Ġuża kienet tfajla normali, tilgħab, toħroġ u tmur tajjeb ma’ kulħadd, għalkemm fejn tidħol duttrina u knisja kienet dedikata ħafna, jiġifieri fejn jidħlu ħwejjeġ tar-ruħ.

“Minkejja li kienet tfajla bħalna, fejn jidħlu ħwejjeġ tar-ruħ kellha ħeġġa kbira. Tant kienet tgħallmet id-duttrina li meta kien għad kellha erba’ snin u nofs, il-kappillan ta’ dak iż-żmien Antonio Buhagiar, wara li kien għamlilha l-eżami tliet darbiet, kien ħalliha tagħmel l-ewwel tqarbina.”

B’ritratt kbir t’oħtha f’idha, Sylvia tirrakonta ftit dwar il-ħajja tagħha meta bdiet tikber. Qaltli li dejjem uriet ubbidjenza lejn il-ġenituri tagħha, tant li għalkemm dejjem xtaqet tistudja biex issir għalliema, hija għażlet dak li xtaq missierha, dik li tgħinu fix-xogħol iebes tar-raba’.

“Ħadmet kemm felħet fir-raba’. Kienet taħdem u tgħid ir-Rużarju. Fil-fatt, kien waqt waħda minn dawn il-ġranet, eżattament fit-13 ta’ April tas-sena 1953, li fl-għalqa oħti rat il-wiċċ adorabbli ta’ Sidna Ġesù Kristu. Fatt li żammitu moħbi minn kulħadd sa ftit ġranet qabel mietet.”

Fil-fatt Ġuża ftit li xejn kienet turi dak kollu li kienet tesperjenza tul ħajjitha, tant li anke meta ddeċidiet li temigra lejn il-Kanada biex tgħin fil-ġid spiritwali tal-Maltin imsiefrin, kienet qalet li xtaqet temigra biex taqla’ x’tiekol.

“Kienet tagħmel kollox fis-silenzju. Kien ikollha ħafna uġigħ ta’ ras imma qatt ma qalet xejn u sa ftit qabel mietet baqgħet tqum kmieni għall-quddies u meta reġgħet lura wara erba’ snin il-Kanada, reġgħet bdiet tmur l-għalqa qisu ma kellha xejn.”

Il-ħajja vera ta’ Ġuża u t-tgħakkis li kienet tagħmel magħha nnifisha wara dik id-dehra bix-xogħol iebes tagħha li kienet toffrih kollu lil Ġesù bi tpattija, u l-ħidma fost l-aktar nies fil-bżonn saru jafuh matul l-aħħar sitt xhur ta’ ħajjitha minn fomm Ġuża stess.

“Minn dejjem kienet titkellem biss mal-konfessur tagħha Patri Vinċenz Galea. Hu kien dejjem jgħidilha biex tikteb il-ħajja tagħha iżda qatt ma xtaqet tiktibha f’ħajjitha, u qaltilna dak kollu li għaddiet minnu ftit xhur qabel mietet bil-patt li l-istorja tagħha tinkiteb wara mewtha.”

Oħtha għandha diversi ritratti tal-funeral ta’ oħtha bil-poplu numeruż waqt li jagħti l-aħħar tislima tiegħu. Tispjega li wara mewtha bdew isibu ħafna xemgħat fuq il-qabar tagħha, min b’devozzjoni u min biex taqlagħlu xi grazzja. Fil-fatt, maż-żmien kienu ħafna persuni li bdew jersqu lejn oħtha, li hija l-promotur tagħha.

Sylvia, tirrakkonta wkoll kif in-nies bdew jaqsmu l-esperjenzi tagħhom magħha u l-grazzji li qalgħu bl-interċessjoni ta’ Ġuża Bugeja. Minbarra li tixtieq li aktar nies isiru jafu dwar il-ħajja eżemplari u ta’ fidi kbira li kellha oħtha, Sylvia tixtieq ukoll minn qalbha u tappella lil kulħadd jitlob biex isseħħ il-volontà t’Alla l-imbierek, biex tinfetaħ il-kawża ta’ Ġuża u jiżviluppaw dak kollu b’konnessjoni magħha skont ma tħabbar.

Links about Ġuża Bugeja:

  1. https://guzabugeja.maltaweb.biz/guza/
  2. https://www.facebook.com/search/top/?q=Guza%20Bugeja

Nota: It-Tagħrif dwar Ġuża Bugeja huwa meħud mis-sit tagħha li jġib isimha u addattata minn kitba ta’ Evan Chetcuti.

Is-Superjur Ġorġ Grima

Verżjoni Vidjo: Is-Superjur Ġorġ Grima

Photo-of-our-Founder-concentrate-388x580IS-SUPERJUR ĠORĠ GRIMA
Soċju tal-MUSEUM
1941 – 1999

Tagħrif: 

Il-Bidu tal-Fergħa Ewkaristika
Il-Fundatur tal-Fergħa Ewkaristika u tal-Komunità Ulied Marija Ewkaristika twieled il-Marsa nhar it-28 ta’ Lulju 1941 minn Carmelo u Giovanna Grima, née  Farrugia. Ġorġ huwa l-kbir fost ħdax.  L-aħbar tat-twelid tiegħu lil missieru waslet b’mod misterjuż.  San Ġorġ Preca  kien qal li l-anġlu kustodju ta’ Ġorġ kien il-ħabbar. Hu rċieva l-ewwel edukazzjoni tiegħu fl-iskola tas-sorijiet ‘Ulied il-Qalb ta’ Ġesù’ u wara fl-iskola primarja tal-Marsa, fi Triq Lorenzo Balbi. Ġorġ, minn dejjem kien tifel dħuli, bieżel u midħla sew tal-knisja u għal żmien twil membru tas-soċjetà tal-M.U.S.E.U.M.  Hu għamel xi ftit żmien ukoll jattendi l-iskola Serafika tal-Kapuċċini l-Furjana u fil-klassi tiegħu kien hemm Pawlu Darmanin minn Ħaż-Żabbar, illum l-E.T. Mons. Pawlu Darmanin, Isqof ta’ Garissa, il-Kenja. Ma damx wisq għax il-Mulej kellu pjanijiet oħra għalih.  Iż-żagħżugħ Ġorġ kien jaħdem ukoll bħala ħajjat il-Furjana u fl-għaxijiet kien jgħallem il-katekiżmu liż-żgħar fil-M.U.S.E.U.M.

Ġorġ kellu l-imħabba t’Alla f’qalbu u ried iwassalha fil-qalb ta’ kulħadd; kellu wkoll id-don tal-kelma u wara li ħejja ruħu b’diversi korsijiet fl-istess soċjetà, kien imur f’diversi bliet u rħula tal-gżejjer Maltin jagħmel konferenzi u jipprietka l-kelma t’Alla. Fil-M.U.S.E.U.M. Ġorġ kellu l-aqwa ħabib; kien l-istess fundatur, il-qaddis San Ġorġ Preca li għaraf il-kwalitajiet sbieħ taż-żagħżugħ Ġorġ u spiss kien jistiednu d-dar tiegħu fil-Ħamrun.  Ġorġ kien ukoll sagristan fil-kappella Ċentrali tal-M.U.S.E.U.M. il-Blata l-Bajda.

San Ġorġ Preca kien ħabbarlu li kellu jkun ukoll fundatur bħalu.  Dan seħħ meta fl-1960, għall-aħħar t’April ġie Malta l-fundatur taz-Żgħażagħ Ħaddiema Nsara, l-E.T. Mons. Cardijn u dan għadda minn Triq il-Kbira, il-Ħamrun. San Ġorġ Preca u Ġorġ Grima kienu fit-tieqa fis-sular ta’ fuq u l-fundatur tal-MUSEUM sellem lill-Mons. Cardijn. Ġorġ induna u qallu, “Sinjur intom żewġ fundaturi.” San Ġorġ dak iż-żmien wieġeb jew aħjar ħabbar, “Le, qegħdin tliet fundaturi.” Dan ifisser li ħabbar li Ġorġ kellu jkun fundatur ukoll.  Aktar tard anke San Piju ta’ Pietralcina, fl-1966, qallu li Ġesù kien ilu jkellmu fuq il-“Fergħa Ewkaristika” u kompla, “għoddni b’membru spiritwali tal-għaqda.” Dan kollu seħħ disa’ snin wara li San Ġorġ Preca kien qallu li għandu jiltaqa’ ma’ San Padre Pio.

Il-Bidu tal-Fergħa
Is-Superjur Ġorġ, kif baqa’ magħruf wara li ħareġ mill-M.U.S.E.U.M., waqqaf il-Fergħa Ewkaristika bil-għan li Ġesù Ewkaristija jkun magħruf u maħbub aktar minn kulħadd.  Għalhekk għażel il-motto “O Ġesù Ewkaristija Kun il-Ferħ u l-Hena ta’ Ħajti Kollha.” Din hija ġakolatorja fuq is-santa ta’ San Ġorġ Preca għall-prima messa. L-Arċisqof Mikiel Gonzi taha mitejn jum indulġenza.

Fi Frar tal-1965, Ġorġ Grima waqqaf l-għaqda fuq stedina ta’ ‘żagħżugħ liebes ilbies fin u abjad.’  Wara ħafna talb u wara li kien ħa parir mingħand il-konfessur u d-direttur spiritwali tiegħu Mons. Salv. Grima, fundatur ukoll tal-‘Qaddejja taċ-Ċenaklu,’ sejjaħ l-ewwel tnax-il membru, ilkoll irġiel li ġew murija lilu b’mod providenzjali.  Infatti kien qal lit-tnax, li xi wħud minnhom ma kienx jafhom, iżda li ‘Ġesu’ jridha din l-għaqda.’  Dawn it-tnax-il membru jixbhu lit-tnax-il appostlu li fuqhom ġiet mibnija l-Knisja.  Għalhekk nhar l-ewwel Erbgħa tax-xahar, 3 ta’ Marzu 1965, il-Fundatur għamel l-ewwel laqgħa lit-tnax u fissrilhom l-għan tal-għaqda li hu sejħilha ‘Fergħa Ewkaristika.’  Dawn l-ewwel laqgħat saru fid-dar tiegħu f’Nru 23, Triq is-Salib, Marsa, fil-kamra fejn kellu l-altar u baqgħu jsiru hemm għal madwar sbatax-il sena.  Dawn kienu jsiru kull l-ewwel Erbgħa ta’ kull xahar fit-8:15p.m.  Dan għaliex xi wħud kellhom xi ħanut u oħrajn kienu jispiċċaw mix-xogħol fil-ħwienet ukoll.  Is-Superjur kien uman ħafna u meta l-ħinijiet tal-ħwienet saru aktar komdi beda l-laqgħat fis-7p.m.  Meta ra li bosta u bosta persuni xtaqu jingħaqdu għat-talb, konferenzi u laqgħat oħra, fetaħ il-bibien għan-nisa wkoll.  Dan in-numru tant żdied li kellu jaqsam il-membri nisa fi gruppi.  Anke l-grupp tat-tnax kien diġà kiber ħafna bil-ħbieb jew familjari tal-istess tnax.  Mal-gruppi tan-nisa u tal-irġiel, kull nhar ta’ Ħamis kienu jiltaqgħu xi wħud taħt il-gallerija fejn kien joqgħod is-Superjur sabiex imorru għall-velja ta’ talb u adorazzjoni fil-Knisja tal-Vitorja, il-Belt.  Il-velja kienet tibda fit-8:30p.m mill-Ħamis sal-Ġimgħa u kienet ittawwal sas-sigħat bikrin ta’ filgħodu; ġieli kienu jdumu sas-6 a.m.  L-istess knisja tal-Vitorja kienet magħżula mis-Superjur sabiex kull l-ewwel Ħadd tax-xahar il-Fergħa torganizza jum Ewkaristiku.  Din baqgħet issir sakemm imbagħad bdiet tiġi organizzata fiċ-Ċentru Ewkaristiku fl-1983.  Ma’ dawn il-laqgħat u xi siegħa adorazzjoni oħra kull xahar b’pellegrinaġġ f’diversi parroċċi jew kappelli ma naqasx.

Il-Fundatur għażel lil San Ġużepp bħala Padrun tal-għaqda, bħala l-ewwel adoratur ta’ Ġesù fil-għar ta’ Betlem.

Il-Fergħa Ewkaristika twaqqfet uffiċjalment nhar id-9 ta’ Settembru 1965, b’quddiesa, mill-Eċċellenza Tiegħu Mons. Emmanuel Galea flimkien mac-Chaplain Dun Ġużepp Mifsud Bonnici fil-kappella tas-Soċjetà tal-M.U.S.E.U.M., il-Blata l-Bajda.

Il-Fergħa Ewkaristika f’Għawdex
Is-Superjur Ġorġ ħadem bis-sħiħ ukoll biex il-Fergħa tixxettel f’Għawdex fejn bdieha permezz ta’ quddiesa fis-Santwarju Ta’ Pinu nhar l-ewwel Sibt tax-xahar ta’ Marzu, 1966.  Iċ-ċelebrant kien l-E.T. Mons. Isqof Ġużeppi Pace.  Minn dak iż-żmien sal-lum għadha ssir adorazzjoni u quddiesa fit-3 p.m.  Barra din tal-ewwel Sibt imbagħad l-għada beda jagħmel konferenza li maż-żmien bdiet issir fost il-ġimgħa, darba fix-xahar u wara l-mewt tiegħu l-Fergħa kompliet fejn ħalla hu u l-laqgħa ta’ kull xahar barra dik ta’ l-ewwel Sibt, li qiegħda ssir kull tieni Ħamis tax-xahar għand is-sorijiet Dumnikani ta’ Pompei r-Rabat.  F’Għawdex l-ewwel laqgħat kienu jsiru f’dar fi Triq il-Librerija r-Rabat ġentilment offruta lis-Superjur mis-Sinjorina Marija Rosaria Said.  Billi bdew joktru l-membri, il-laqgħat kienu jsiru għand is-sorijiet Franġiskani, Salesjani u kif għidna ‘l fuq, issa għand id-Dumnikani.

Hu kellu ideat sempliċi, qawwija u ċari, mibnija fuq l-imħabba u l-verità u aġġornat fit-tagħlim tal-Knisja Kattolika.  Kien katekist fil-Museum u kelliem ta’ konferenzi spiritwali, f’diversi nħawi f’Malta u Għawdex.  Kien ukoll iżur spiss il-morda fl-isptarijiet.

Ċentru Ġdid
Nistgħu ngħidu li sal-aħħar tas-snin sittin, is-Superjur kien diġà ra l-ħtieġa ta’ lokal akbar.  Fittex, staqsa u anke offrewlu xi biċċa art, iżda kif qal hu wara, “It-Trinita Qaddisa trid iċ-Ċentru l-Marsa.”  Hekk seħħ, għax nhar it-18 ta’ Marzu 1982, iċ-Ċentru Ewkaristiku nfetaħ u tbierek uffiċjalment mill-E.T. Mons. Ġ. Mercieca, Arċisqof ta’ Malta.  Hawn ġo dan iċ-ċentru s-Superjur beda jagħmel il-konferenzi għall-irġiel, nisa, żgħażagħ u Għarajjes ta’ Ġesù. B’hekk hu ġabar in-nies li kienu jiltaqgħu kull xahar għal-laqgħat f’ċerti żoni barra l-Marsa; bħal dawk ta’ Ta’ Xbiex, tal-Ħerba f’Birkirkara li qabel kienu jattendu ġo dar privata u tar-Rabat u l-Imdina.  Mis-sena 1983, l-attivitajiet li jsiru llum bħal quddiesa u adorazzjoni, kibru gradwalment għax dawn bdew bi tliet darbiet fil-ġimgħa.  U llum -il ġurnata diversi pellegrinaġġi jiġu organizzati fiċ-Ċentru, barra għaqdiet u movimenti li jiġu minn żmien għal żmien, jagħmlu sigħat ta’ talb jew jingħaqdu magħna fit-talb.

Ulied Marija Ewkaristika
Is-Superjur Ġorġ fl-1986, kien imnebbaħ biex iwaqqaf komunità ta’ xebbiet interni bħala adoraturi, magħrufa bħala “Ulied Marija Ewkaristika.”  Filwaqt li joffru l-ħajja tagħhom b’imħabba lejn Ġesù Ewkaristija, jagħtu servizz fiċ-‘Ċentru Ewkaristiku,’ fil-Marsa.  Jingħad ukoll li ‘Dar Marija Ewkaristika’ f’Ħaż-Żebbuġ, fejn jgħammru ‘Ulied Marija Ewkaristika,’ twaqqfet fuq ix-xewqa tal-Verġni Mbierka, li tagħha hu kien tant devot.  Din id-dar hi estensjoni taċ-Ċentru Ewkaristiku tal-Marsa.

Bniedem Kbir
B’sagrifiċċji personali kbar għal saħħtu u b’fidi qawwija f’Ġesù Ewkaristija, fil-Madonna u San Ġużepp, wassal bosta erwieħ biex jikbru fl-imħabba Ewkaristika.  Jingħad li xi drabi kien vittma u sofra vjolenza fiżika għax ‘seraq lura erwieħ lil Satana.’  Bosta tbenġil u grif fuq il-persuna tiegħu kienu jixhdu dan.  Għalhekk matul ħajtu sofra ħafna mard u persekuzzjonijiet.  Bit-talb tiegħu seħħew fejqan straordinarji, konverżjonijiet, familji sabu l-paċi u l-għaqda, u bl-interventi tiegħu, ġew salvati ħafna vokazzjonijiet saċerdotali.  Hu dejjem wettaq ħidma fejjieda pastorali u bi tbissima u kellu kelma ta’ konsolazzjoni għal kull min resaq lejh, għal kull għajnuna.  Fost dawn insibu persuni fl-ogħla skala tas-soċjetà Maltija; politiċi, reliġjużi, anke barranin fosthom Isqfijiet u professjonisti oħra.

Is-Superjur Ġorġ ħadem bla heda u billi ħafna drabi kellu jilqa’ u jitħabat kontra l-kurrent u l-għedewwa tar-ruħ u s-sigħat twal biex jipprepara l-konferenzi, jipprietka u jgħallem, jagħti pariri, dawn komplew għafsu fuq il-fiżiku dgħajjef tiegħu u spiss kellu jżur l-isptar u jagħmel xi jiem għall-osservazzjoni.

Fost l-aħħar inizjattivi li ħa l-Fundatur u li għadhom għal qalb il-Maltin huma l-adorazzjonijiet fuq l-istazzjon Radju Marija, ir-radju tal-familja Nisranija Maltija.  Dawn bdew f’Ottubru tal-1998 u sal-lum għadhom imfittxija mis-semmiegħa ta’ dan l-istazzjon.

L-Aħħar Jiem
Fl-aħħar xhur ta’ ħajtu spiss kien itenni jew aħjar bi kliem prudenti kien iħabbar li t-tmiem tiegħu kien qed joqrob.  Hekk ġara.  Is-Superjur Ġorġ Grima, fundatur tal-Fergħa Ewkaristika u tal-Komunita’ Ulied Marija Ewkaristika, miet ħesrem fiċ-Ċentru Ewkaristiku l-Marsa nhar l-Ewwel Ġimgħa tax-xahar, 7 ta’ Mejju 1999 għall-ħabta tat-3 p.m.  Miet fix-xahar iddedikat lill-Madonna li fiċ-Ċentru għandha titular bħala Marija Ewkaristika li l-festa tagħha tiġi ċċelebrata fit-13 ta’ Mejju.  Dakinhar sar il-funeral tiegħu b’quddiesa kkonċelebrata minn kważi sebgħin saċerdot, midħla tal-Fergħa Ewkaristika, fil-Parroċċa Ssma Trinità l-Marsa.

Ħsibijiet Ewkaristiċi li ħarġu minn fomm is-Superjur:

  • Kemm hu ħelu Ġesù jinsab f’dik l-Ostja ċkejkna. Nixtieq nipperswadikom li temmnu li jinsab f’kull ostja Ġesù. Hemm bżonn nemmnu bis-serjetà.  Hija grazzja għalina midinbin li nistgħu nirċievu ‘l Ġesù. (05/05/98)
  • Ersqu rċievu ‘l Ġesù Ewkaristija mhux bid-dnub il-mejjet, imbagħad tgħidu “Inqerru wara.” Għax dieħla sewwa Malta.  Din ħażin. (02/05/98)
  • Għeżież ħuti, ħobbu u fittxu ‘l Ġesù Ewkaristija. Kienet x’kienet il-ħajja tagħkom, għaddejtu minn x’hiex għaddejtu.  Ejjew u adurawh.  Għeżież ħuti, fittxuh anke toqgħodu bilqiegħda quddiemu.  Tibża’ xejn ma jimpurtax. (04/07/98)
  • Tħallux id-dimonju jifxilkom fuq affarijiet oħra, jistgħu ikunu tajbin ukoll. Imma fejn toqgħod l-adorazzjoni u Ġesù Ewkaristija tħallu xejn, għax propju d-dinja bħalissa trid twarrab dan il-misterju kbir, kif qed jippruvaw iwarrbu ‘l Madonna. (05/12/98)
  • Ġesù qiegħed wara separju, mhux daqshekk ‘il bogħod minna. Qiegħed wara dik il-bieba tat-tabernaklu, eżatt kif jinsab fil-Ġenna, fl-isbuħija tiegħu.  Għidulu ‘l Ġesù meta tkunu quddiemu fil-mard, fid-dwejjaq tagħkom, jekk trid inti, inti taf x’inhu tajjeb għalina, tista’ tfejjaqni minn dat-tentazzjonijiet, minn dan l-inkwiet li għandi madwari.  Tista’ jekk trid, imma inti taf; f’idejk. (03/11/98)

Tagħlim tas-Superjur: https://ferghaewkaristika.net/taghlim-tas-superjur/

Links about Is-Superjur Ġorġ Grima:

  1. https://ferghaewkaristika.net
  2. https://www.facebook.com/groups/378357882271416/
  3. https://timesofmalta.com/articles/view/church-group-founder-has-remains-exhumed-reburied.583554
  4. http://thechurchinmalta.org/mt/posts/51792/50-sena-anniversarju-mit-twaqqif-tal-fergha-ewkaristika

Nota: It-Tagħrif dwar Is-Superjur Ġorġ Grima huwa meħud mis-sit uffiċjali tal-Fergħa Ewkaristika.

Monsinjur Salvatore Grima

Verżjoni Vidjo: Monsinjur Salvatore Grima

6161973_1MONS. SALVATORE GRIMA
Saċerdot
1909 – 1990

Tagħrif: Monsinjur Salvatore Grima, li twieled fil-11 ta’ Diċembru fl-1909 jibqa’ magħruf għall-imħabba profonda tiegħu għall-Ewkaristija u għall-għożża kbira li kellu għas-saċerdozju, li ispiratu biex jibni d-Dar tal-Kleru u jifforma “Il-Qaddejja taċ-Ċenaklu.”

Grima mar jistudja l-Filosofija u t-Teoloġija fl-Università Gregorjana f’Ruma. Ġie ordnat saċerdot fl-1933 u l-ordinazzjoni tiegħu saret fil-kappella tas-Sorijiet Benedittini fl-Imdina. Beda jgħallem ir-Religjon fis-Seminarju Minuri u wara sar Viċi Rettur. Sar Professur tal-Loġika u l-Filosofija fl-Università Rjali ta’ Malta.

Fl-1958 ifforma għaqda femminili oriġinarjament bil-kariżma partikolari ta’ talb għall-qdusija tas-saċerdoti u għall-vokazzjonijiet. L-Avukat Pace, ċeda t-68 sena ċens li kien baqagħlu lill-Arċisqof Gonzi biex fuq l-art konċernata jinbena Seminarju nkella xi Opra ta’ Benefiċenza fil-limiti ta’ Fleur-de-Lys u Birkirkara.

Id-Dar tal-Kleru nbniet u ngħatat l-isem ta’ Christus Sacerdos filwaqt li bdiet topera fl-1964. Apparti minn hekk ħames xebbiet membri tal-għaqda fid-Dar tal-Kleru saru magħrufin bħala Qaddejja taċ-Ċenaklu għax riedu joffru ħajjithom biex jieħdu ħsieb is-saċerdoti residenti fid-Dar.

Bejn l-1957 u l-1959 kien Direttur Spiritwali fis-Seminarju Maġġuri u wkoll Delegat għas-sorijiet kollha f’Malta. Fl-1990, Mons Grima ħalla din id-dinja fl-età ta’ 80 sena wara li kien rikoverat fid-Dar tal-Kleru mill-1984. Fl-2015 tfakkru l-106 sena mit-twelid u l-25 sena mill-mewt ta’ Mons Grima fil-Knisja Parrokkjali taż-Żejtun.

Links about Monsinjur Salvatore Grima:

  1. http://thechurchinmalta.org/en/posts/53914/activities-to-commemorate-the-founder-fr-salvatore-grima
  2. https://www.worldcat.org/title/mons-dun-salv-grima-1909-1990-fundatur-tal-qaddejja-tac-cenaklu-u-tad-dar-tal-kleru/oclc/45874002
  3. https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/32970
  4. http://canamovement.org/elderly

Nota: It-Tagħrif dwar Monsinjur Salvatore Grima huwa kitba ta’ Charles Buttigieg.

Qaddej ta’ Alla Brother Louis Camilleri

Verżjoni Vidjo: Qaddej ta’ Alla Brother Louis Camilleri

CAMIL-foto_0001BROTHER LOUIS CAMILLERI
1923 – 2011

Tagħrif: Bro. Louis Camilleri twieled iż‑Żurrieq fl‑1 ta’ Settembru 1923. Ta’ 14‑il sena ssieħeb mal‑Brothers ta’ De La Salle. Hu ħalla Malta biex ikompli l‑istudji u I‑formazzjoni reliġjuża fi Franza minkejja ċ‑ċirkustanzi diffiċli tat‑Tieni Gwerra Dinjija. F’Ħadd il‑Għid tal‑1948 ħa l‑aħħar voti u rritorna fil‑Kulleġġ De La Salle fil‑Birgu.

Bro. Louis iddedika ħajtu għall‑edukazzjoni Nisranija b’mod speċjali fil‑Kulleġġ ta’ De La Salle u f’dak ta’ Stella Maris fejn kien strumentali fit‑tagħlim ta’ suġġetti ġodda u innovattivi, u kien dejjem aġġornat fil‑qasam edukattiv. Fil‑bidu tat‑tmeninijiet huwa kien ukoll provinċjal tas‑sottoprovinċja ta’ Malta.

Fil‑ħajja tiegħu ta’ reliġjuż ikkonsagrat spikkaw il‑virtujiet tal‑umiltà, tal‑modestja, taż‑żelu u tal‑ħniena, tant li kien punt ta’ referenza u gwida spiritwali għal ħafna nies, b’mod speċjali żgħażagħ. Fil-fatt jibqa’ mfakkar minn ġenerazzjonijiet ta’ għalliema, ġenituri u studenti li kienu influwenzati minnu kemm fuq livell akkademiku kif ukoll fuq livell spiritwali.

Bro. Louis baqa’ attiv sal‑aħħar jiem ta’ ħajtu billi ddedika ħinu jorganizza rtiri, laqgħat mal‑istudenti u koppji miżżewġin. Fuq livell istituttiv, jibqa’ magħruf għat‑twaqqif tal‑fraternità Signum Fidei. Huwa għadda għall‑ħajja ta’ dejjem fid‑29 ta’ Mejju 2011 fl‑età ta’ 87 sena.

Il‑Knisja f’Malta tat bidu għall‑kawża tal‑beatifikazzjoni u l‑kanonizzazzjoni tal‑Qaddej ta’ Alla, Bro. Louis Camilleri F.S.C. Dan wara li l‑Arċisqof Charles J. Scicluna laqa’ t‑talba ta’ Bro. Rodolfo Cosimo Meoli, Postulatur Ġenerali tal‑Ordni tal‑Aħwa tal‑Iskejjel Insara, biex jitwaqqaf tribunal li jisma’ l‑kawża tiegħu. Dan sar nhar il‑Ħadd, 31 ta’ Marzu 2019, fil‑11:00 a.m, waqt ċelebrazzjoni u Quddiesa mmexxija mill‑Arċisqof fil‑Konkatidral ta’ San Ġwann, il‑Belt Valletta. Il‑ftuħ tal‑kawża hu meqjus bħala l‑ewwel seduta tat‑tribunal li jagħti bidu għall‑proċess djoċesan.

Kull min għandu xi tagħrif jew materjal — l-iktar materjal stampat u ittri — dwar Brother Louis Camilleri għandu jgħaddih lill‑Kanċellerija tat‑Tribunal Metropolitan tal‑Arċidjoċesi ta’ Malta, il‑Belt Valletta.

Links about Brother Louis Camilleri:  

  1. https://timesofmalta.com/articles/view/brother-louis-camilleri-fsc-a-legacy-to-be-remembered.647975
  2. https://www.maltatoday.com.mt/news/national/93926/archbishop_leads_beatification_of_maltese_brother_who_escaped_nazi_capture_during_ww2#.XTmFW-gza00
  3. https://www.tvm.com.mt/en/news/on-the-road-to-sainthood-brother-louis-camilleri-lasallian/
  4. https://www.lasalle.org/en/2019/04/a-lasallian-saint-for-malta-brother-louis-camilleri-fsc/
  5. http://www.independent.com.mt/articles/2019-03-27/local-news/Cause-for-the-Beatification-of-Brother-Louis-Camilleri-to-be-initiated-on-Sunday-6736205773
  6. https://timesofmalta.com/articles/view/remembering-bro-louis-camilleri.711391
  7. https://www.facebook.com/Brother-Louis-Camilleri-fsc-1178406302194147/
  8. https://www.maltatoday.com.mt/news/national/65720/research_into_the_life_and_work_of_bro_louis_to_start_in_the_coming_days#.XTmFXOgza00
  9. https://www.guidememalta.com/en/woah-this-maltese-brother-who-narrowly-escaped-the-nazis-in-wwii-is-set-to-be-beatified
  10. https://www.academia.edu/39651589/Bro_Louis_Camilleri_FSC_a_legacy_to_be_remembered
  11. https://issuu.com/stelmarsixthform/docs/bro_louis

Nota: It-Tagħrif dwar il-Qaddej ta’ Alla Brother Louis Camilleri huwa meħud mis-sit Uffiċjali tal-Arċidjoċesi ta’ Malta.

Qaddej ta’ Alla Mons. Isidor Formosa

Verżjoni Vidjo: Qaddej ta’ Alla Mons. Isidor Formosa

28058565_1675362005852751_1555601226908236914_nMONS. ISIDOR FORMOSA
Fundatur
1851 – 1931

Tagħrif: Monsinjur Isidoro dei Conti Formosa, li huwa l-Fundatur tas-Sorijiet Ursulini ta’ Malta, twieled fil-Belt Valletta, minn familja nobbli. Minn età bikrija ħafna, il-ġenituri tiegħu wissewh li ma kellux jidher fil-kumpanija ta’ tfal imħassra u iktar ma kien jintqal lilu dan id-diskors, iktar kien iħoss attrazzjoni lejhom, u sar anzjuż ħafna biex jgħinhom.

Minn mindu l-ġenituri tiegħu rrealizzaw kemm kien għaref u intelliġenti, kienu qed jittamaw li binhom jilħaq tabib jew avukat, jiżżewweġ familja ta’ benesseri u jkun imdawwar minn neputijiet. Madankollu kienu litteralment ixxukkjati meta, fl-età ta’ tnax-il sena ddikjara li kien deċiż li jsir saċerdot.

Minkejja l-oppożizzjoni kbira li kellu jiffaċċja, huwa kien determinat u qatt ma mar lura mid-deċiżjoni tiegħu. Meta baqgħu jaraw id-determinazzjoni qawwija li kellu, il-ġenituri tiegħu fl-aħħar aċċettaw u bdew jgħinuh jilħaq l-għanijiet li kien fassal. Huwa ġie ordnat saċerdot fit-18 ta’ Diċembru 1875, fil-KonKatidral ta’ San Ġwann mill-Isqof Carmelo Scicluna.

Ispirat mill-ħajja ta’ Sant’Angela Merici, Formosa waqqaf is-Sorijiet Ursulini Maltin ta’ Sant’Angela Merici fl-4 ta’ Mejju, 1887. Is-Sorijiet ġew mogħtija istruzzjonijiet biex jgħallmu l-katekiżmu, jgħinu lill-morda u jfittxu lil dawk li tbiegħdu minn Alla. Permezz tal-ġenerożità tal-fundatur, l-Ursulini fetħu djar fil-Belt Valletta, f’Tas-Sliema, fi Gwardamangia u f’Ħaż-Żabbar. Ħafna nies ikkritikaw lil-Mons. Formosa talli fetaħ djar mhux biss għar-romol, l-anzjani, nies bla xogħol u l-orfni bil-ġuħ, imma wkoll għall-prostituti. L-akbar prova li kellu jaffaċċja madankollu ġiet meta tilef il-vista t’għajnejh. Billi kien qed ibati minn kanċer tal-fwied, Formosa irrifjuta li jaċċetta mediċini li kienu jqumu ħafna flus sabiex jagħti l-flus kollha lill-foqra. Wara mewtu, kellhom jiġu provduti ħwejjeġ għad-difna tiegħu għax xejn ma nstab f’kamartu.

Huwa ġie midfun oriġinarjament fil-kripta tal-familja fil-Knisja Parrokkjali ta’ Ħal-Għaxaq. Snin wara l-fdalijiet tiegħu ġew trasferiti għall-Crèche tal-Ursulini Tas-Sliema. Wara mewtu, l-Ursulini fetħu djar oħra f’Malta kif ukoll fl-Ingilterra u fl-Italja.

Aktar dwar l-Ursolini
Il-Kongregazzjoni Ursulina (ara Santa Ursula) ġiet imwaqqfa bl-iskop li s-sorijiet jieħdu ħsieb it-tfal tan-nisa li joħorġu jaħdmu matul il-jum u l-edukazzjoni tat-tfal foqra, u l-mod li bih intlaqgħu dawn is-sorijiet, wera kemm din il-forma ta’ ħidma ġiet apprezzata. Fl-istat ta’ faqar u miżerja tal-epoka dan tqies bħalha rimedju għaliex b’hekk dawn in-nisa setgħu jaqilgħu l-għixien għall-familja tagħhom, fi żmien qabel ma Malta saret ‘welfare state.’

Il-Fundatur saħaq fuq il-fatt li s-sorijiet kellhom jgħixu l-ħajja ta’ Marta u Marija, jiġifieri dik ta’ kontemplazzjoni u azzjoni, u li bl-opri tal-karità kellhom jitqaddsu u jixhdu għall-imħabba ta’ Alla għall-bnedmin. Il-glorja t’Alla u l-ġid tal-erwieħ huma l-għan li għalih jiddedikaw ħajjithom.

L-istess konsagrazzjoni tagħhom qawwiethom biex jieħdu fuqhom din il-forma ta’ appostolat li tat il-frott mixtieq matul is-snin. Is-sorijiet jgħixu r-regola Agostinjana u l-Kostituzzjonijiet propji. Sant’ Angela Merici (ara Sant’ Angela Merci), l-ewwel mara li għallmet lit-tfal foqra, tqiegħdet bħalha ispirazzjoni ta’ din il-Kongregazzjoni.

Is-Sorijiet Ursulini fetħu dar ġewwa Bormla fis-sena 1954. L-ewwel superjura, Madre Roża Mifsud u l-komunità bdew skola fil-faqar t’Ottubru, 1955. Din l-iskola ħadnet il-preżenza ta’ 200 tifel u tifla u kellha ħames klassijiet. Il-Knisja annessa mall-Kunvent u l-iskola hi ddedikata lill-Madonna ta’ Fatima u kull sena f’Mejju ssir il-festa. L-Ursulini sabu kamp fertitli għall-ħidma tagħhom, li hi parti integrali mill-għixien tas-sejħa tagħhom.

Il-Fundatur enfasizza l-edukazzjoni Nisranija tat-tfal u l-importanza tagħha fil-formazzjoni tal-karattru. L-edukazzjoni tat frott abbundanti matul is-snin. L-Ursulini għandhom tmint idjar f’Malta, tlieta f’Noto, u oħra f’Katanja. Maż-żmien, l-apostolat kompla nfirex fi skejjel tat-tfal iż-żgħar, fit-tagħlim tal-katekiżmu, u f’oqsma oħra sew f’Malta kif ukoll barra.

Għal aktar tagħrif, mur: (The Ursuline Sisters of Saint Angela Merici)

Links about Mons Isidor Formosa:  

  1. https://www.findagrave.com/memorial/101111712/isidoro-formosa
  2. http://www.cospicuaparish.org.mt/2011_articles_SorijietOrsolini.asp
  3. https://www.facebook.com/sidorformosa/
  4. http://stangelakindergarten.com/wp-content/uploads/2018/09/PR-St.-Angela-Nursery-School-Policies-Angela-amended-parents-1.pdf
  5. http://thechurchinmalta.org/en/posts/7615/the-archbishop-unveils-msgr-isidor-formosa-monumentl-arcisqof-jikxef-il-monument-ta-mons-isidor-formosa

Nota: It-Tagħrif dwar l-Ursolini hija kitba ta’ Swor Frances Buttiġieġ.

Dun Alfred Gatt

Verżjoni Vidjo: Dun Alfred Gatt

27156416_132516953402DUN ALFRED GATT
Saċerdot
1873 – 1939

Tagħrif: Dun Alfred, kif hu magħruf minn kulħadd mill-Maltin, kien qassis qaddis li l-kwalitajiet umani u spiritwali ġibdu lejh eluf ta’ Nsara. Kien imfittex prinċipalment bħala konfessur, għall-pariri. Ħafna kienu żguri li kellu l-kariżma tal-fejqan u tal-profezija u jara dak li kien mistur.

Dun Gatt twieled fit-12 ta’ Jannar 1873, fil-Belt Valletta, u kien magħruf għal ħajja tajba ordinarja għal aktar minn erbgħin sena. Ma ġie nnutat xejn speċjali fih u anke matul l-ewwel 20 sena tiegħu bħala qassis, minbarra s-sens ta’ dmir tiegħu, l-eżattezza tiegħu f’kollox u l-isforzi tiegħu biex jitgħallem anki min-nuqqasijiet tiegħu stess.

Ordnat saċerdot fl-1900, serva umilment fil-Knisja Kolleġġjata ta’ San Pawl u mill-1909, bħala direttur għas-sorijiet tal-monasteru ta’ Santa Ursola fil-Belt Valletta. Kollox inbidel għal Dun Gatt meta, fl-1921, is-superjuri tiegħu bagħtuh fil-knisja ta’ San Nikola (magħrufa bħala tal-Knisja tal-Erwieħ) fi Triq il-Merkanti, Valletta.

Kienet tidher ħajja kwieta ta’ konfessur li kellu jgħaddi ħin twil fil-konfessjonijiet kollha li kien ikollu matul il-ġurnata. Iżda l-ġentilezza ħelwa tiegħu ġibdet lejh lil dawk kollha li kienu f’diffikultà. Huwa deher li kien kapaċi jippenetra l-moħħ tal-penitenti. Ġew attribwiti lilhom fatti meraviljużi. Ħafna jsostnu li rkupraw minn mard permezz tal-interċessjoni tiegħu. Imma huwa stess attribwixxa kollox għall-qawwa supranaturali tal-Wiċċ Imqaddes ta’ Kristu Sofferenti.

Għalkemm Gatt sofra minn infjammazzjoni f’qalbu, ma setax jistrieħ matul l-aħħar 16-il sena tal-ħajja tiegħu. In-nies kienu jmorru għandu l-ġurnata kollha. Huwa rtira biss meta marad serjament ġimgħatejn qabel il-mewt tiegħu. Miet mewta ta’ qaddis nhar il-Ġimgħa l-Kbira fis-26 ta’ Marzu, 1937.

Links about Dun Alfred Gatt:

  1. https://www.findagrave.com/memorial/27156416/alfred-gatt
  2. https://www.emmausmalta.com/products.aspx?sys=prod-46981

Qaddej ta’ Alla Fra Baskal Farrugia

Verżjoni Vidjo: Qaddej ta’ Alla Fra Baskal Farrugia

Fra BaskalFRA BASKAL FARRUGIA
Kapuċċin
1869 – 1937

Tagħrif: 

Ħamsin Sena ilu saret ir-Rikonjizzjoni
Kien eżattament fis-6 ta’ April 1953 meta fil-preżenza ta’ Mons. Ġużeppi Pace, Isqof ta’ Għawdex u tar-Rev. Patri Pietru Mamo, Provinċjal tal-kapuċċini saret ir-rikonjizzjoni ta’ Fra Baskal Farrugia fil-Kripta tal-Knisja tal-Madonna tal-Grazzja fir-Rabat, Għawdex.

Fra Baskal twieled u ġie mgħammed iż-Żebbuġ ta’ Għawdex, nhar l-Erbgħa 10 ta’ Frar, 1869. Il-ġenituri tiegħu kienu Ġużeppi Farrugia miż-Żebbuġ, Għawdex u Roża Spiteri imwielda x-Xagħra minn Ġużeppi u Marija neè Cini. Fil-magħmudija tawh l-isem ta’ Salvu, Mikiel u Ġużeppi, iċ-ċelebrant kien Dun Bartilmew Busuttil. Salvu kien ir-raba’ wieħed minn familja ta’ tlettax-il wild.

Vokazzjoni Reliġjuża
Salvu meta kien għadu ċkejken kien diġà beda jħoss li jixtieq isir reliġjuż. Meta kien jara xi Fratell Kapuċċin jiġbor iċ-ċirka (karità) fit-toroq taż-Żebbuġ kien jissaħħar warajh.

Meta kellu madwar wieħed u għoxrin sena eżattament fl-24 ta’ Diċembru 1890, Salvu ġie mlibbes iċ-ċoqqa kapuċċina minn idejn Patri Ġużeppi Marija mill-Birgu, fil-knisja tal-Madonna tal-Grazzja fil-Belt Victoria Għawdex. F’din iċ-ċerimonja isem Salvu ġie mibdul f’dak ta’ Fra Baskal minn Għawdex.

Reliġjuż eżemplari u ta’ penitenza
Fil-ħajja reliġjuża tiegħu, Fra Baskal wettaq diversi responsabbiltajiet, l-iktar dik ta’ sagristan u ċirkatur. Il-biċċa l-kbira ta’ ħajtu għaddieha fil-kunvent ta’ Għawdex. Kien reliġjuż eżemplari u ta’ penitenza, devot kbira ta’ Ġesù Ewkaristija u tal-Madonna tal-Grazzja. Il-gost tiegħu kien li jgħin lil dawk il-foqra li kuljum kienu jmorru jħabbtu l-bieb tal-kunvent għall-karità u l-ikel.

Fra Baskal miet b’fama ta’ qdusija nhar it-Tlieta 18 ta’ Mejju 1937, fl-isptar ġenerali ta’ Għawdex. Folla kbira ta’ nies imlew it-toroq li minnhom għadda l-funeral. Meta l-katavru wasal fil-knisja tal-Madonna tal-Grazzja saret quddiesa, imbagħad ġie midfun fil-kripta tal-istess knisja fil-qabar numru wieħed.

Jinġabar il-fdal tiegħu f’urna
Wara l-mewt ta’ Fra Baskal ħafna nies kienu jmorru kuljum fuq il-qabar tiegħu biex jitolbuh jidħol għalihom fil-bżonnijiet tagħhom tal-ġisem u tar-ruħ. Xi wħud kienu jistqarru li qalgħu grazzji bl-interċessjoni tiegħu. B’hekk il-fama ta’ qdusija li kien igawdi f’ħajtu kompliet tikber wara mewtu.

Kienu għaddew kważi sittax-il sena mill-mewt ta’ Fra Baskal meta fis-6 ta’ April 1953 saret ir-rikonjizzjoni legali tal-katavru tiegħu kif jitolbu l-liġijiet tal-knisja. Flimkien mal-isqof ta’ Għawdex u mal-Provinċjal tal-Kapuċċini kien hemm preżenti n-nutar Francesco Refalo, u bħala xhieda Dr Antonio Tabone, tabib prinċipali tal-Isptar Ġenerali ta’ Għawdex u l-Onor. Edgar Montanaro, kummissarju għal Għawdex.

Il-fdal ta’ Fra Baskal tqiegħed f’tebut taż-żingu. Wara li ġie ssiġillat mill-isqof u mill-provinċjal, tqiegħed f’urna tal-injam li tinsab fil-kripta tal-knisja tal-Kapuċċini ta’ Għawdex.

Nhar il-Ħadd 6 ta’ April 2003, ġiet iċċelebrata Quddiesa ta’ Radd il-Ħajr fis-Santwarju tal-Madonna tal-Grazzja fir-Rabat, Għawdex fejn hemm il-kripta ta’ Fra Baskal.

Kuntratt tar-Rikonizzjoni tal-Kadavru ta’ Fra Baskal (illum, is-6 ta’ April, 1953)
Quddiemi Nutar Francesco Refalo u quddiem ix-xhieda legalment kapaċi deher hawn personalment, il-Wisq Rev. Patri Provinċjal tar-Reverendu Patrijiet tal-Kapuċċini Pietro Mamo, bin il-mejtin Francesco u Emmanuela neè Galea imwieled u residenti l-Furjana, Malta.

Minni Nutar magħruf; bis-saħħa ta’ dan il-Kuntratt jiena Nutar sottoscritt Francesco Refalo ġejt imsejjaħ mill-Wisq Reverendu Patri Provinċjal Pietru mill-Furjana tal-Ordni tal-Patrijiet Minuri Kapuċċini tal-Provinċja ta’ Malta. Fis-sotterran tal-Knisja taħt it-titlu tal-Madonna tal-Grazzja tal-Kunvent tal-Patrijiet Kapuċċini ta’ Għawdex sabiex nagħti legalment ix-xhieda tiegħi u nestendi dan l-att pubbliku u legali skont ma’ huwa preskritt mil-liġijiet tal-Knisja.

Iġifieri li quddiemi u quddiem ix-xhieda kompetenti ġie miftuħ il-qabar numru wieħed C (1.c.) fejn ġie u sa issa kien jinsab midfun l-Ajk Profess Kapuċċin Fra Baskal miż-Żebbuġ ta’ Għawdex li miet fit-tmintax (18) ta’ Mejju tas-sena elf disa’ mija u sebgħa u tletin (1937) miżmum minn kulħadd b’fama ta’ qdusija.

Li flimkien mal-imsemmi Fra Baskal minn Għawdex instab midfun ukoll il-ġisem ta’ reliġjuż ieħor Fra Paċifku minn Bormla Malta. Imma Fra Franġisk minn Għawdex Ajk Kapuċċin li jinsab hawn preżenti għal dan l-att solenni u legali jistqarr taħt ġurament illi l-ewwel katavru li nstab fil-miftuħ qabar numru wieħed C (1.c.) huwa tal-mejjet Fra Baskal miż-Żebbuġ ta’ Għawdex għaliex meta miet dan l-Ajk Fra Baskal hu ġie midfun fil-wiċċ tal-qabar numru wieħed C.(1.c.) kien preżenti u jista’ jiddikjara li minn dak inhar dak il-qabar ma nfetaħx aktar u b’hekk jista’ jiġi dikjarat b’ċertezza billi dan l-imsemmi Fra Franġisk minn Għawdex kien u baqa’ fil-familja reliġjuża Kapuċċina ta’ fuq imsemmi Kunvent tal-Kapuċċini.

Għalhekk billi l-imsemmi Fra Baskal minn Għawdex miet b’fama ta’ qdusija u skont ma jingħad qegħdin jinqalgħu bosta grazzji mingħand Alla bl-interċessjoni tiegħu, l-Eċċellenza tiegħu Reverendissima Monsinjur Giuseppe Pace Isqof ta’ Għawdex ried u ndenja ruħu li jkun preżenti għal din ir-Rikonjizzjoni solenni u legali tal-ġisem tal-imsemmi Fra Baskal u quddiemi stess u quddiem xhieda oħra bħalma huma preżenti Dr Antonio Tabone Tabib prinċipali ta’ l-Isptar governattiv tal-Belt Victoria Għawdex; l-Onor. Edgar Montanaro, Kummissarju ta’ Għawdex; il-Wisq Rev. Patri Provinċjal tal-Kapuċċini tal-Provinċja ta’ Malta Pietru mill-Furjana; ir-Rev. Patri Anġeliku minn Għawdex Gwardjan tal-Kunvent tal-Kapuċċini ta’ Għawdex dan il-ġisem ta’ Fra Baskal mill-qabar numru wieħed C (1.c.) tas-sotterran tal-Knisja tal-Madonna tal-Grazzja tal-Patrijiet Minuri Kapuċċini ta’ Għawdex ġie midfun u mqiegħed u ssaldat ġo kaxxa taż-żingu u dina ġo oħra tal-injam u ġie ssiġillat b’żewġ siġilli minn wieħed tal-Eċċellenza Tiegħu Mons. Giuseppe Pace Isqof ta’ Għawdex u l-ieħor tal-Provinċja tal-Patrijiet Kapuċċini. Fuq sider il-kadavru ta’ Fra Baskal ġie mqiegħed ukoll stoċċ tal-ħġieġ bil-ħajja tiegħu fil-qosor u miktuba fuq il-pergamena.

Magħmul u ppubblikat dan il-kuntratt magħmula l-previa u debita ċerziorazioni lil probi kontraenti fis-sotterran tal-Knisja tal-Kapuċċini li tinsab Triq Kapuċċini, Victoria, Għawdex mingħajr numru quddiem ix-xhieda legalment kapaċi Edgar Montanaro Kummissarju ta’ Għawdex bin il-mejjet Guglielmo mwieled il-Furjana, Malta u residenti Victoria, Għawdex u s-sinjur Cavalier Dottor in Medicina Antonio Tabone bin il-mejjet Nicolo mwieled u joqgħod Victoria, Għawdex. Xhieda hawn taħt iffirmati li għandhom il-kwalitajiet kollha rikjesti mil-Liġi Attwali kif huma stess jistqarru u jiddikjaraw.

P. Pietru mill-Furjana O.F.M. Kap. Min. Provinċjal.
Edgar G. Montanaro Kummissarju ta’ Għawdex – xhud.
Antonio Tabone M.D., – xhud
Francesco Refalo Nutar – Pubbliku Malti.
Ikkolazzjonat mal-oriġinal
Francesco Refalo Nutar Pubbliku Malti.
A true copy from my deeds. Quod attestor. Given on this the 14th April, 1953:
FRANCESCO REFALO (Notary Public of Malta).

Links about Fra Baskal Farrugia:  

  1. https://www.findagrave.com/memorial/29578527/baskal-farrugia
  2. http://www.laikos.org/FraBaskalFarrugia.htm
  3. http://www.sanfrangisk.com/09Ordni/of-22-Fra%20Baskal.htm
  4. https://books.google.com.mt/books/about/is_Serv_ta%CA%BE_Alla.html?id=x82augEACAAJ&redir_esc=y
  5. https://www.facebook.com/events/341029166279120
  6. http://www.laikos.org/FraBaskalFarrugia.htm#Sigra
  7. https://laikosblog.org/2016/09/13/il-fra-li-jnissillek-tbissima/
  8. https://www.facebook.com/480098058805038/posts/qatt-smajt-bi-fra-baskal-farrugia-aghti-titwila-dan-il-video-saint-capuchin-brot/688373137977528/

Nota: It-Tagħrif dwar il-Qaddej ta’ Alla Fra Baskal Farrugia meħud minn artiklu li deher fil-Leħen is-Sewwa, Is-Sibt 5 ta’ April, 2003, p.10. Il-Kuntratt tar-Rikonjizzoni huwa meħud mill-ktejjeb ta’ Patri Anġlu (Mizzi) mill-Belt, Tagħlim meqjus u Qasir fuq il-Ħajja u l-Mewt ta’ Fra Baskal minn Għawdex, Kappuċċin, Malta 1953.

Frenċ tal-Għarb

Verżjoni Vidjo: Frenċ tal-Għarb

c74247b01d99e832fae222405c1b17a89735e3e0-1452194447-568eba8f-360x251FRENĊ TAL-GĦARB
1892 – 1967

Tagħrif: Għal ħafna snin, ir-raħal ċkejken tal-Għarb, Għawdex, kien ikaxkar ħafna nies lejh u dan minħabba biex jitkellmu ma’ bniedem tassew sempliċi, ma’ bidwi li l-għejxien u l-ħobża tiegħu kienu biss mill-għelieqi. Dan il-bniedem hu Frenċ tal-Għarb li ismu hu marbut ukoll mal-istess raħal. Frenċ kien ġej minn familja fqira u ma kellux ix-xorti li jitgħallem l-iskola, iżda minkejja dan hu kellu ħafna għerf u kliemu kien ta’ ġid kbir għal ħafna nies.

Twieled l-Għarb fit-3 ta’ Diċembru fl-1892 minn Salvu u Beneditta Mercieca. Hu kien it-tmien wieħed minn familja ta’ ħdax. Frenċ kien devot kbir tal-Madonna u kien jitkellem dejjem fuq imħabbitha lejna l-bnedmin, u jonqox isimha fil-qalb ta’ dawk li jfittxuh. Hu kien iqim lill-Madonna taħt it-titlu tal-Madonna Ta’ Pinu (ara Madonna Ta’ Pinu), għar-rabta speċjali li hu kellu lejn is-Santwarju tagħha.

Kemm-il darba kien jitlob sagrifiċċji mingħand il-bnedmin għall-ġieħ ta’ Marija, sabiex, meta huma jaqilgħu dak li jitolbu, ma jinsewx li l-grazzja ingħatat lilhom bl-interċessjoni tagħha. Frenċ kien ċert li l-Madonna kienet qed tnebbħu x’kellu jagħmel. Ma kienx it-tip ta’ bniedem li joqgħod ixandar affarijiet straordinarji, anzi kien pjuttost jaħbi li jkun ġara. Kien tassew bniedem ferrieħi u mħabbtu lejn Alla, il-Madonna u l-qaddisin ma kellha l-ebda fanatiżmu. Hu kien ikun iddispjaċut ħafna meta kien jisma’ bl-offiżi li jsiru kontra l-qaddisin.

Frenċ kien jitkellem ħafna dwar xi pariri li jkun ta, imma hu qatt ma kixef l-isem ta’ ħadd. Kien jgħin ukoll finanzjarjament lin-nies u lill-Knisja. Frenċ kellu kull qima lejn il-qassis għaliex fih jara l-ministru ta’ Alla. Fl-imħabba li kellu lejn kull qassis, meta xi wieħed kien imur biex ikellmu, Frenċ kien iħoss li għandu jagħmel preferenza miegħu, u ma joqgħodx iħallih jistenna wara l-oħrajn. Hu ġieli ħadha ma’ dawk li gergru għad-drawwa tiegħu. Imma, biex insemmi każ wieħed, meta sema’ t-tgergir, Frenċ kien pront wieġeb: “Morru, jekk ma tridux tistennew. Jien lis-saċerdot nistmah qabel u fuq kulħadd.

Frenċ kien sar magħruf ħafna mal-Isqof ta’ Għawdex. L-isqof Mikiel Gonzi kien jistaqsi fuq Frenċ biex isir jafu aħjar, u fl-Omelija li għamel wara l-mewt tiegħu fis-Santwarju ta’ Pinu, faħħru għall-kwalitajiet sbieħ tiegħu u għall-ġid kbir li kien għamel. L-isqof Ġużeppi Pace kien jafu ħafna aħjar, hu kien imur għand Frenċ ta’ sikwit, saħansitra għal xi messaġġi għax kien jemmen ħafna fi Frenċ. Darba l-isqof talab mingħand Frenċ xi kura għal bint in-neputija tiegħu.

Ġrajjiet u Fejqan
Għand Frenċ kien imur kulħadd, żgħażagħ, anzjani, politiċi, professuri, barranin bħal ma huma l-Ingliżi u t-Taljani. Kienu jmorru nies minn kull livell soċjali. Kienu jmorru mijiet għandu. Żjara għandu kienet tnissel ferħ kbir. Persuna tgħid hekk: “Kull meta kellimtu ħassejt konsolazzjoni kbira, li qatt ma ħassejt bħalha f’ħajti.” “Ġieli marru għandu xi barranin ukoll; dawn aktarx li kienu jkunu mqanqlin mill-kurżità hu kien jitkellem magħhom permezz ta’ interpretu.”

Mara mill-Isla kitbet hekk: “Għandi t-tifel ta’ binti li ħa skoss f’riġlejh. Ħadtu għar-ritratt u fir-ritratt ma rriżulta li għandu xejn; iżda xorta waħda għadu muġugħ ħafna. Jiena qiegħda nibża’ li għandu xi ħaġa. Jiena b’fiduċja kbira fil-Madonna, nitolbok imqar werqa minn tal-fjuri li inti jkollok quddiem il-Madonna biex nagħmilhom ma’ riġlejh.”

Wieħed raġel ittama fil-qawwa tat-talb tiegħu għax ommu kienet marida, mal-mara ma setax jasal għal ftehim, u kellu l-bwiet xotti. Oħrajn rieduh li jitlob għalihom biex il-qorti taqta’ sentenza skont il-ġustizzja. Xi żgħażagħ xtaqu t-talb tiegħu biex jgħaddu mill-eżami.

Frenċ kien japprezza ħafna l-ittri ta’ dawk li kitbulu biex jitlob għalihom ħalli Alla jagħtihom il-fejqan spiritwali ta’ xi persuna li huma kienu jħobbu.

Kliem Misterjuż
Ħafna nies kienu jibqgħu skantati meta hu wriehom li kien jaf x’riedu mingħandu qabel ma qalulu. Frenċ kien ikun jaf il-ħajja moħbija tagħhom. Rakkonti minn dawn jeżistu ħafna. Mara minn Tas-Sliema tgħid hekk: “L-ewwel darba li mort għandu biex inkellmu, hekk kif rani, qalli f’mument wieħed ħwejjeġ li jiena u l-konfessur tiegħi biss konna nafuhom. Mill-ewwel bdejt inżommu b’qaddis.”

Bidwi imma tabib tal-ġisem u tar-ruħ
Frenċ jgħid hekk: “Jiena qatt ma ħdimt fi sptar lanqas ma’ spiżjar.” Nafu wkoll li Frenċ qatt ma studja l-mediċina, bħal ma jagħmlu t-tobba. Ħafna tobba kienu jitħassruhom lil dawk li jmorru għandu, għaliex x’kura jista’ jagħti wieħed li ma jifhimx fis-sengħa tal-fejqan. Imma xi tobba ħassewhom jinkeddu għax kien hemm nies li marru għandhom u ma tfejqux; imbagħad marru għand Frenċ, u b’li tahom u qalilhom, ħassewhom jgħaddu għall-aħjar. Fi Frenċ, il-Maltin u l-Għawdxin kellhom fiduċja sħiħa. Għalhekk hu kellu fih xi ħaġa li tgħin lil dak li jkun ifieq.

Kliem Frenċ, kien juri li l-qawwiet tiegħu ma kinux fil-mediċini. Imma t-tobba bdew iħarsu bl-ikrah lejh. X’uħud bdew ukoll igemgmu għaliex, lilhom dehrilhom li bniedem marid, jekk ried ifiq tassew, ma kellux għalfejn imur għand Frenċ. Ma naqsux lanqas dawk it-tobba li ma kinux jidħlu fid-djar li fihom ikun mar Frenċ.

Imma aktar mal-morda bdew ifaħħruh, aktar bdew ikabbrulu d-diffikultajiet tiegħu. Xi tobba Għawdxin riedu jieħdu passi kontra tiegħu bil-ġustizzja. Kien żmien meta x’uħud bdew imorru għand Frenċ fid-dlam tal-lejl, biex ħadd ma jarahom!

Żewġ żgħażagħ dilku bl-ingwent li tahom Frenċ bis-sabar lil missierhom muġugħ; it-tabib ried jara dak l-ingwent misterjuż, imma ma setax jifhem x’kien. Frenċ kien jgħidilhom ukoll biex jgħidu Sliema u Qaddisa lill-Madonna. Ħafna kien il-fejqan mirakuluż.

Frenċ jispiċċa l-qorti
Minħabba dawn it-tip ta’ każijiet kien hemm min spiċċa biex lil Frenċ tellgħuh l-qorti. Nisimgħu għal darb’oħra l-kelmiet ta’ Frenċ: “Fi żmien it-tabib Frank Vella, Malti li kien joqgħod l-Għarb, u s-surġent kien Michael Xerri mir-Rabat, jiena ġejt imħarrek, u mwaqqaf minn din il-ħidma ta’ fejqan.”

Kienet saritlu ċitazzjoni, u kellu jitla’ l-qorti ta’ Għawdex fil-11 ta’ Ġunju, 1938. Il-Maġistrat Karmnu Parnis xlieh li għamilha ta’ tabib mingħajr il-liċenzja tal-Kap tal-Gvern. L-avukat ta’ Frenċ kien Franġisk Masini. X’ħin il-maġistrat staqsieh jekk kienx minnu li għamilha ta’ tabib, u qeda lin-nies, Frenċ baxxa rasu u ma wieġeb xejn. Bis-skiet tiegħu, hu deher li ammetta l-ħtija. Imma kien hemm tabib li pprova jiddefendih, billi qal li Frenċ ma kien qed jagħmel ħsara lil ħadd billi jgħalli ħaxixa. Kien hemm xi għoxrin li telgħu biex jiddefenduh, imma dawn ma ssejħux. Frenċ ġie meqjus ħati. Il-Qorti kkonsidrat il-kondotta tajba tiegħu, u għalhekk ma weħel xejn. Imma hu ġie mwissi li jekk jerġa’ jinqabad mill-ġdid, il-qorti kellha kull setgħa li tikkundannah. Għal dan wkoll li ġie mixli bih din id-darba, u ħelisha b’sempliċi twissija. Dan kien jissejjaħ l-artiklu 23.

Mgħasses mill-pulizija
Frenċ kien jibża’ ħafna li jeħel xi multa. Fl-istess żmien tal-kawża, il-pulizija kienet tgħasses fuqu l-ħin kollu. Iżda triq tan-nofs kellu jinstab u dan sabiex il-ġid ma jonqosx. Lil Frenċ qalulu li, jekk tabib jagħti ċertifikat lil xi ħadd biex dan imur għand Frenċ, dik il-biċċa karta tkun qisha permess. Ħafna tobba ma riedux jagħmlu dan; imma oħrajn aċċettaw.

Nisimgħu mill-ġdid il-kliem ta’ Frenċ: “Wara dan, lil dawk li kienu jiġu għandi, kont nitlobhom ċertifikat mit-tabib tad-distrett tagħhom jew tabib ieħor, basta biċ-ċertifikat.” Frenċ jissokta jgħid “Pazjenti minn Malta ġew bil-mijiet u bqajt insewihom b’din is-sistema.”

Il-Post fejn Frenċ kien jara lin-nies.

Ġieli kienu jgħadduh biż-żmien
Fost dawk li ma emmnux fih, Frenċ sab ukoll lil min jipprova jgħaddih biż-żmien. Ma’ dawn, Frenċ ġieli kien iebes fi kliemu. Tliet tfajliet marru għandu biex jgħadduh biż-żmien. Imma Frenċ qalilhom b’serjetà: “Idħku! Idħku! Imma ħa naraw kemm ser iddumu. Intom it-tlieta morda u sa ħmistax oħra, waħda minnkom tkun diġà mietet.”

Meta semgħu hekk, huma tbikkmu, u telqu ‘l barra. Wara tliet gimgħat, reġgħu lura tnejn minnhom, u qalulu li seħbithom kienet mietet tassew. Fl-istess ħin, huma talbuh maħfra talli waqqgħuh għaċ-ċajt. Dan kien fatt li ħalla impressjoni kbira, u ħafna baqgħu sal-lum isemmuh.

Ġieli ma qabilx mat-tobba
Kultant, Frenċ kien jeħodha kontra d-deċiżjoni tat-tabib. Lil wieħed mix-Xagħra li sempliċiment xtaq li Frenċ jitlob għalih għax kien sejjer jagħmel operazzjoni, qallu: “Ara ma jfettillekx tagħmel xi operazzjoni, kul ikla minestra, u minflok ponn ful, itfa’ tnejn, u għada erġa’ ejja għax ikun għaddielek kollox!”

Frenċ ġieli bidel mediċina mogħtija mit-tabib. Hu ġieli kien jiġġudika lit-tobba li kienu jiżbaljaw, meta jiddikjaraw, li xi ħadd kien marid b’ħaġa waqt li kien b’oħra. Lil dan, Frenċ qallu ċar u tond li t-tobba riedu jieklu minn fuq dahru. Huma żammewh għall-kura, skont kliem Frenċ, sakemm dan kellu x’jibagħtilhom! F’dan il-każ ta’ akkuża gravi, jissemma l-isem tat-tabib, u dak tal-isptar ukoll.

Tifel ma setax jimxi, u t-tabib ordnalu l-ħadid għal saqajh biex jieħdu s-saħħa. Imma baqa’ kif kien. Missieru ħadu għand Frenċ, li qallu: “Neħħilu l-ħadid u itilqu jiġri fir-raba’.” It-tifel innifsu jgħid: “Hu kien qalli biex nidlek iż-żejt tal-ikel magħmul mill-fejġel u, bil-għajnuna tal-Madonna u ta’ Frenċ tal-Għarb, ninsab tajjeb bħal ħaddieħor.”

Każ ieħor ….
Waqt li t-tabib iddikjara li tarbija kellha l-ażma, Frenċ qal li hi kienet belgħet xi ħaġa. “Frenċ ippreskrivielna ftit ingwent minn tiegħu, li kellu jindilek fuq sidirha u mbagħad, inqegħdulha biċċa drapp sħuna. Wara dan kollu, l-istess ħaġa qatt ma ġratilha iżjed. It-tabib innifsu ma riedx jemmen b’dak il-fejqan immedjat li kien ġara quddiemu stess.”

Il-ġrajjiet tal-fejqan huwa tremend, dan hu każ ieħor: Lil tifel, minħabba l-mard, it-tobba kienu qalgħulu għajn, u kienu se jaqilgħulu l-oħra. Imma l-ġenituri tiegħu riedu l-parir ta’ Frenċ. Kif sema’ bil-każ, Frenċ ħatafhom, u qalilhom: “X’tagħmlu? Taqilgħulu għajnu l-oħra? Mela tridu li jkollkom tifel għami? Issa, jien nagħmlilkom ftit ingwent. Agħmlulu l-ingwent fuq ċarruta, u għidu Ave Marija lill-Madonna. Agħmlulu fuq moħħu u tibżgħux, ma jkollu xejn.” It-tifel baqa’ jgawdi l-għajn li kien fadallu, u għalhekk ma għamiex.

Ħafna każi ta’ fejqan ieħor, wieħed jista’ jsibhom fil-ktieb “Frenċ tal-Għarb” (1892-1967) ta’ Patri Alexander Bonnici (Franġiskan Konventwali). Dan il-ktieb wieħed jista’ jixtrih mill-Bażilika tal-Madonna ta’ Pinu.

Min jgħallem lili ma jmut qatt
Kontra dak li ħasbu x’uħud, Frenċ ma qisx ruħu xi professur. Hu emmen li Alla kien qed jgħinu, u, kif għen lilu, jista’ jgħin lil xi ħaddieħor. Inniżżlu silta minn intervista li saritlu minn Ġorġ Pisani u Charles Arrigo.

Pisani: Dawn il-pariri li kont tagħti fuq is-saħħa tal-bniedem u fuq is-saħħa tar-ruħ: issa dawn dnub li jintilfu għal kollox. Issa, dawn ma jkunx tajjeb li tagħtihom lil xi ħadd li jiktibhom biex almenu jibqgħu warajk?

Frenċ: Jiena naħseb li min għallem lili għadu ħaj; ma jmut qatt.

Arrigo: U min għallem lilek ?

Frenċ: Eh! Kulħadd jaf. Min għallem lili ma jmut qatt. Ma tafux min hu? Min ma jmut qatt?

Dawn il-kelmiet ta’ Frenċ huma ta’ valur kbir. Intqalu ukoll minn bniedem li beża’ li jitkabbar saħansitra jistqarr li Alla kien qiegħed jgħinu. Hu ma riedx jgħid li Alla kien qiegħed jaħdem fih. Imma ried li din il-konklużjoni toħroġ weħidha, bla ma titlissen minn fommu. Għalhekk lil dawk li staqsewh, bi tbissima ħelwa u kważi mistħija daqsxejn mistgħaġeb, staqsiehom: “Kif? ma tafux min hu?” Hu ried jgħidilhom: “Ma tafux li dak li ma jmut qatt hu Alla biss?” Imma dawk it-tnejn kienu fehmu kollox x’ried jgħid.

Ifiequ jekk jersqu lejn Alla
Saċerdot Agostinjan qal hekk dwar Frenċ: “Nistgħu nsejħulu wkoll bniedem ta’ Alla għax ikkonverta bosta rġiel u ġuvintur u anki xebbiet mill-ħajja ħażina tagħhom, u ressaqhom lejn Alla.” Frenċ kemm-il darba ma riedx iwiegħed fejqan jekk dak li jkun ma jagħmilx ħiltu biex jersaq lejn Alla. Lil wieħed li talbu xi mediċina, Frenċ wieġbu: “Int ħsiebek biss fin-negozju, u rużarju qatt ma tgħid. In-negozju jispiċċa, imma ruħna ma tispiċċax.” Lill- ieħor li kien jimxi bil-krozzi, Frenċ qallu: “Jekk għandek rieda tajba, tfieq. Imma, qabel, mur Ta’ Pinu, sib saċerdot, itlob maħfra ‘l Alla, u l-Madonna tfejqek.” Għalkemm b’nofs ħajra, hu mar iqerr f’Ta’ Pinu, u talab lill-Madonna biex tidħol għalih. Meta qam minn bilqiegħda biex joħroġ hu sab li seta’ jimxi mingħajr il-krozzi. B’ringrazzjament, hu ħalla l-krozzi f’dak is-Santwarju, u għadhom hemm sal-lum.

Lil wieħed pulizija li qallu kemm kienu għalxejn il-mediċini li ħa, Frenċ wieġbu: “Biex jgħaddilek l-uġigħ kbir li għandek fl-istonku tiegħek, imorrulek id-dwejjaq kbar li għandek, u ma tiblax aktar pilloli għalxejn, trid l-ewwelnett tirrispetta l-mara li għandek u ma toffendix aktar ‘l Alla bid-dagħa.”

L-akbar hena ta’ Frenċ kien meta, qabel kollox, lill-bniedem kien iressqu lejn Alla. Ġieli tkellem b’ton iebes ma’ min ma kellux il-ħsieb li jbiddel ħajtu. Darba waħda, mar biex ikellmu raġel li miegħu kellu mara li ma kenitx martu. Hu ħa taxi mix-xatt biex twassalhom għandu. Iżda, fit-triq, dak tat-taxi ra lil Frenċ ħiereġ mill-Għarb lejn ir-Rabat riekeb f’taxi oħra. Ir-raġel qal lis-sewwieq: “Dawwar lura, u ġerri ftit ħalli nilħquh.” Hekk għamel, u beda wkoll idoqq il-ħorn waħda f’waħda. Is-sewwieq tat-taxi ta’ Frenċ induna li riedu jwaqqfuh; iżda Frenċ ma riedx, u qallu “Suq u tiqafx.” X’ħin waslu r-Rabat, Frenċ niżel mit-taxi, sadanittant ir-raġel laħqu fil-ħin, mar fuqu, u qallu: “Kont ġej biex inkellmek ftit; iżda ma lħaqniekx id-dar.” Frenċ qallu: “Lili m’għandekx xi tridni; mur.” L-ieħor issikah, u talbu bil-ħniena biex ikellmu. Iżda Frenċ baqa’ iebes u wieġbu: “Meta trid tkellimni, ġib lil martek miegħek.”

Kien hemm soru li kien ilha ħafna tibgħat tgħidlu biex imur jaraha, u Frenċ baqa’ ma jagħtix kasha. Fl-aħħar, hi sabet ‘il min wassalha għand Frenċ, u kif daħlet, ħaditha miegħu talli lanqas biss ma kien iweġibha. Frenċ, bil-kalma kollha, weġibha: “Qiegħda tara kemm jiddispjaċih il-marid meta hu jsejjaħlek, u int ma tagħtix kas tiegħu.”

Ħabbar il-mewt
Frenċ ġieli għaraf tajjeb li, għal xi persuni, il-mewt kienet fil-qrib. Imma mhux dejjem ried jitkellem b’mod ċar dwar dan. Waħda mara marret titolbu xi ħaġa għall-fejqan ta’ żewġha. Meta ħarġet, hu qal hekk: “Tkellmet tant għal żewġha, u ma qalitx kelma waħda għaliha nnifisha.” Wara ftit ġranet, dik il-mara daħlet l-isptar, u mietet fi żmien qasir.

Żagħżugħ mar jitlob xi ħaġa għal missieru. Frenċ wrieh li missieru kellu kanċer, u kien se jmut. Lilu hu tah biss xi ħaġa biex jonqoslu l-uġigħ. Frenċ innifsu qal: “Il-mediċina li tajtu kienet ftit żejt ta’ quddiem il-Madonna ta’ Pinu.”

Ir-rakkonti hawn ukoll huma ħafna. Inġibu wieħed ieħor biss. Ġużeppi Cassar, minn Ħal Tarxien, kiteb hekk: “Meta l-mara tiegħi kienet marida l-isptar, billi jien kont naf li hi ma riditx toqgħod hemm, mort għand Frenċ biex nistaqsih x’għandi nagħmel: noħroġhiex jew inħallihiex hemm. Jiena wasalt għandu fil-ħdax neqsin għaxra ta’ figħodu. Kif wasalt għandu, Frenċ għamel miegħi ħaġa li qatt ma kien ghamilha. Hu qabad jgħannaqni u jbusni, u ħassejt ukoll id-dmugħ tiegħu. Qalli wkoll: ‘In-nies ħarġitha li jien mitt.’ Jiena weġibtu: ‘Jivvintaw tant affarijiet. Int erħilhom; tagħtix kashom.’ Imbagħad, staqsejtu dwar il-mara tiegħi: jekk għandix noħroġha jew le mill-isptar. Frenċ weġibni: ‘Ma jgħidlekx il-professur jekk għandekx toħroġha? Int agħmel dak li jgħidlek hu.’ Jiena tlaqt lura lejn Malta, u sibt li l-mara tiegħi kienet mietet. Il-ħin tal-mewt tagħha kien eżattament fil-ħdax neqsin għaxra: x’ħin Frenċ kien qiegħed jgħannaqni u x’ħin semmieli li kienu ħarġuha li miet. X’ħin qgħadt naħseb fuq dawk il-kelmiet ta’ Frenċ u fuq dak li għamel miegħi, jiena ħassejt li hu kien sar jaf bil-mewt ta’ marti; imma lili ma riedx jgħidli b’kelmiet ċari.”

Fl-aħħar xhur tal-ħajja ta’ Frenċ
Fis-sena 1962, Frenċ għalaq is-70 sena. Imma f’dan iż-żmien hu marad. Il-ħajja tiegħu kienet tbatija. Wara x-xogħol hu kien isib in-nies jistennewh u dan kompla żidlu fit-toqol tal-ħajja. Wara x-xogħol hu kien jaqdi lil kulħadd. Ma tantx kien jagħti kas biex jistrieħ xi ftit. Ġieli ma kienx jiekol jew jorqod. Huwa kien jippreferi li jgħin lill-proxxmu u lanqas biss kien jagħti kas kemm ġieli jkun sar ħin. Minkejja dan kollu n-nies kienet xorta tibqa’ tmur, għalkemm kien ikun jidher li hu għajjien.

Fid-9 ta’ Awwissu, 1966 meta ma kienx jonqsu ħlief disa’ xhur ħajja, Frenċ qal hekk għalih innifsu: “Kemm kemm nitħarrku ftit. Ili ħafna ma niflaħx. Ili sena jew iżjed ma noħroġ mid-dar. Bħalissa, iż-żjajjar lil Ta’ Pinu nqabbad lil min jagħmilhom minfloki. Nitqarben hawn id-dar. Jiġi n-neputi jqarbini.”

Frenċ kien waħħal avviż mal-bieb biex bih jgħarraf li ma kienx għadu jservi nies. Imma ħafna baqgħu jiktbulu. Hu kien isib ħafna aktar ħin biex iwieġeb l-ittri fejn kien jgħidilhom bil-mard li kellu, ħalli ma joqogħdux imorru għalxejn. Kemm-il darba, minħabba d-dgħufija tiegħu, hu kien jiddetta l-ittri lil ħaddiehor. L-ittri ta’ dan iż-żmien jixxiebħu ħafna. Inniżżlu biss silta minn waħda minnhom: “Int għarraftni li qiegħda ssofri xi uġigħ f’riġlejk, u tixtieq li jiena nagħtik xi ħaġa; imma jiddispjaċini m’għandix, għax bħalissa ma niflaħx.” Il-wegħdiet tat-talb ma tonqos qatt fit-tweġibiet tiegħu.

Fl-aħħar erba’ snin ta’ ħajtu, Frenċ, billi qatt ma kien tajjeb għal kollox, ma raqadx iżjed fir-remissa. Hu kien jorqod fis-sodda ta’ kamartu. Kienu snin li Frenċ għaddiehom iqum u joqgħod fis-sodda: daqqa tajjeb u daqqa ħażin. Meta beda jifhem li għalih l-aħħar jum kien qed joqrob, Frenċ beda jlissen l-isem ħelu ta’ Marija aktar ta’ sikwit. Il-Via Sagra minn Ta’ Pinu għal fuq Ta’ Għammar kellha tkun waħda mill-opri li jibqgħu jfakkruh wara mewtu. Fl-aħħar żmien hu kien isemmi dik l-opra ta’ sikwit. Hu kien iħajjar, u jżid imbagħad minn tiegħu. Hu xtaq li jinqalgħu benefatturi li jgħinu f’din l-opra.

Mill-bidu tas-sena 1966, Frenċ ma ħariġx iżjed minn daru. Hu kien ħassu ħażin meta fl-ewwel tas-sena kien ħareġ għall-quddiesa tal-ewwel. Hu kien ikun kiesaħ ħafna, u lil ftit li kienu jmorru jitkellmu miegħu, kien jgħidilhom li ma jdumx ma jsiefer!

U hekk ġara għax fid-19 ta’ Mejju tal-1967 Frenċ ħa l-aħħar nifs, u ruħu daħlet fl-eternità. Dakinhar kien jaħbat il-ġurnata tal-Ġimgħa. Il-mezzi kollha tar-radju u l-gazzetti xandru l-aħbar tal-mewt tiegħu. Mara mir-Rabat ta’ Għawdex irrakkontat, il-ħasda li ħadet meta, dakinhar tal-mewt tiegħu, hi ħadet lil binha għandu biex titolbu jfejjaqulha. Hi ma kenitx taf li miet. Lilha ħallewha tidħol u ħadet ħasda kbira. Xebba li kienet hemm ħaditilha t-tarbija minn idejha, u missitha ma’ Frenċ. Kif marret lura lejn darha, dik il-mara stagħġbet iżjed għax it-tarbija li ma kenitx timxi bdiet tieqaf fuq riġlejha.

Is-Sibt, 20 ta’ Mejju, 1967 saret il-quddiesa tal-funeral tiegħu fil-Kolleġġjata tal-Għarb. Ħafna marru għall-funeral ta’ Frenċ, u bdew jgħidu kontinwament: “Miet qaddis,” u “bħal Frenċ ma jkollniex ieħor.” Frenċ ġie midfun fiċ-ċimiterju msejjaħ Taż-Żejt. Dan hu ċ-ċimiterju tal-Parroċċa tal-Għarb. Il-Qabar tiegħu jġib in-numru 70 A.

Frenċ għadu jinħass li għadu fostna
Għaddew ħafna snin minn meta miet Frenċ iżda hu ma ntesiex bħalma kien hawn min bassar dakinhar tal-mewt tiegħu. Kulħadd hu ċert li Frenċ malajr beda jgawdi ‘l Alla fil-hena ta’ dejjem. Kif kienu jitolbuh biex jgħinhom meta hu kien għadu ħaj, hekk ukoll issa għadhom jittamaw li jaqilgħu xi grazzja bl-interċessjoni tiegħu. Fil-fatt ħafna huma il-każijiet ta’ grazzji kbar, wara ukoll il-mewt tiegħu. Illum, Frenċ hu magħruf ħafna iżjed milli kien fl-imgħoddi. Il-‘Ħajja’ dokumentata ta’ Frenċ li kienet ġiet stampata hi eżawrita. Hi ‘ħajja’ li nqrat minn kulħadd: minn nies fuq kull livell fis-soċjetà. Il-qdusija ta’ Frenċ hi xhieda li Alla jsejjaħ tassew lil kulħadd għal ħajja perfetta. Frenċ ma kienx qassis jew patri. Hu kien bniedem li għex fid-dinja, bil-problemi kollha tal-ħajja ta’ kuljum.

Links about Frenċ tal-Għarb: 

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Fren%C4%8B_tal-G%C4%A7arb
  2. https://www.facebook.com/Frenc-tal-Gharb-180562548623350/
  3. http://www.imperialbandclub.com/magazine/2017/49%20-%20French%20tal-Gharb%20-%20Ralph%20Micallef.pdf
  4. http://thechurchinmalta.org/en/posts/69276/frenc-tal-gharb-house-opens-its-doors-to-public
  5. http://alfredgrech.blogspot.com/2017/05/lil-frenc-tal-garb-fgeluq-il-amsin-sena.html

 

 

Intervista ma’ Frenċ tal-Għarb:

 

Id-dar ta’ Frenċ tal-Għarb:

 

 

 

Nota: It-Tagħrif dwar Frenċ tal-Għarb huwa meħud mis-sit tal-MUSEUM ta’ San Ġiljan.