Frenċ tal-Għarb

Verżjoni Vidjo: Frenċ tal-Għarb

c74247b01d99e832fae222405c1b17a89735e3e0-1452194447-568eba8f-360x251FRENĊ TAL-GĦARB
1892 – 1967

Tagħrif: Għal ħafna snin, ir-raħal ċkejken tal-Għarb, Għawdex, kien ikaxkar ħafna nies lejh u dan minħabba biex jitkellmu ma’ bniedem tassew sempliċi, ma’ bidwi li l-għejxien u l-ħobża tiegħu kienu biss mill-għelieqi. Dan il-bniedem hu Frenċ tal-Għarb li ismu hu marbut ukoll mal-istess raħal. Frenċ kien ġej minn familja fqira u ma kellux ix-xorti li jitgħallem l-iskola, iżda minkejja dan hu kellu ħafna għerf u kliemu kien ta’ ġid kbir għal ħafna nies.

Twieled l-Għarb fit-3 ta’ Diċembru fl-1892 minn Salvu u Beneditta Mercieca. Hu kien it-tmien wieħed minn familja ta’ ħdax. Frenċ kien devot kbir tal-Madonna u kien jitkellem dejjem fuq imħabbitha lejna l-bnedmin, u jonqox isimha fil-qalb ta’ dawk li jfittxuh. Hu kien iqim lill-Madonna taħt it-titlu tal-Madonna Ta’ Pinu (ara Madonna Ta’ Pinu), għar-rabta speċjali li hu kellu lejn is-Santwarju tagħha.

Kemm-il darba kien jitlob sagrifiċċji mingħand il-bnedmin għall-ġieħ ta’ Marija, sabiex, meta huma jaqilgħu dak li jitolbu, ma jinsewx li l-grazzja ingħatat lilhom bl-interċessjoni tagħha. Frenċ kien ċert li l-Madonna kienet qed tnebbħu x’kellu jagħmel. Ma kienx it-tip ta’ bniedem li joqgħod ixandar affarijiet straordinarji, anzi kien pjuttost jaħbi li jkun ġara. Kien tassew bniedem ferrieħi u mħabbtu lejn Alla, il-Madonna u l-qaddisin ma kellha l-ebda fanatiżmu. Hu kien ikun iddispjaċut ħafna meta kien jisma’ bl-offiżi li jsiru kontra l-qaddisin.

Frenċ kien jitkellem ħafna dwar xi pariri li jkun ta, imma hu qatt ma kixef l-isem ta’ ħadd. Kien jgħin ukoll finanzjarjament lin-nies u lill-Knisja. Frenċ kellu kull qima lejn il-qassis għaliex fih jara l-ministru ta’ Alla. Fl-imħabba li kellu lejn kull qassis, meta xi wieħed kien imur biex ikellmu, Frenċ kien iħoss li għandu jagħmel preferenza miegħu, u ma joqgħodx iħallih jistenna wara l-oħrajn. Hu ġieli ħadha ma’ dawk li gergru għad-drawwa tiegħu. Imma, biex insemmi każ wieħed, meta sema’ t-tgergir, Frenċ kien pront wieġeb: “Morru, jekk ma tridux tistennew. Jien lis-saċerdot nistmah qabel u fuq kulħadd“.

Frenċ kien sar magħruf ħafna mal-Isqof ta’ Għawdex. L-isqof Mikiel Gonzi kien jistaqsi fuq Frenċ biex isir jafu aħjar, u fl-Omelija li għamel wara l-mewt tiegħu fis-Santwarju ta’ Pinu, faħħru għall-kwalitajiet sbieħ tiegħu u għall-ġid kbir li kien għamel. L-isqof Ġużeppi Pace kien jafu ħafna aħjar, hu kien imur għand Frenċ ta’ sikwit, saħansitra għal xi messaġġi għax kien jemmen ħafna fi Frenċ. Darba l-isqof talab mingħand Frenċ xi kura għal bint in-neputija tiegħu.

Ġrajjiet u Fejqan
Għand Frenċ kien imur kulħadd, żgħażagħ, anzjani, politiċi, professuri, barranin bħal ma huma l-Ingliżi u t-Taljani. Kienu imorru nies minn kull livell soċjali. Kienu jmorru mijiet għandu. Żjara għandu kienet tnissel ferħ kbir. Persuna tgħid hekk: “Kull meta kellimtu ħassejt konsolazzjoni kbira, li qatt ma ħassejt bħalha f’ħajti”.”Ġieli marru għandu xi barranin ukoll; dawn aktarx li kienu jkunu mqanqlin mill-kurżita’ hu kien jitkellem magħhom permezz ta’ interpretu”.

Mara mill-Isla kitbet hekk : “Għandi t-tifel ta’ binti li ħa skoss f’riġlejh. Ħadtu għar-ritratt u fir-ritratt ma rriżulta li għandu xejn; iżda xorta waħda għadu muġugħ ħafna. Jiena qiegħda nibża’ li għandu xi ħaġa. Jiena b’fiduċja kbira fil-Madonna, nitolbok imqar werqa minn tal-fjuri li inti ikollok quddiem il-Madonna biex nagħmilhom ma’ riġlejh.”

Wieħed raġel ittama fil-qawwa tat-talb tiegħu għax ommu kienet marida, mal-mara ma setgħax jasal għal ftehim, u kellu il-bwiet xotti. Oħrajn rieduh li jitlob għalihom biex il-qorti taqta’ sentenza skont il-ġustizzja. Xi żgħażagħ xtaqu t-talb tiegħu biex jgħaddu mill-eżami.

Frenċ kien japprezza ħafna l-ittri ta’ dawk li kitbulu biex jitlob għalihom ħalli Alla jagħtihom il-fejqan spiritwali ta’ xi persuna li huma kienu jħobbu.

Kliem Misterjuż
Ħafna nies kienu jibqgħu skantati meta hu wriehom li kien jaf x’riedu mingħandu qabel ma qalulu. Frenċ kien ikun jaf il-ħajja moħbija tagħhom. Rakkonti minn dawn jeżistu ħafna. Mara minn tas-Sliema tgħid hekk: “L-ewwel darba li mort għandu biex inkellmu, hekk kif rani, qalli f’mument wieħed ħwejjeġ li jiena u l-konfessur tiegħi biss konna nafuhom. Mill-ewwel bdejt inżommu b’qaddis.”

Bidwi imma tabib tal-ġisem u tar-ruħ
Frenċ jgħid hekk: “Jiena qatt ma ħdimt fi sptar lanqas ma’ spiżjar” Nafu wkoll li Frenċ qatt ma studja l-mediċina, bħal ma jagħmlu t-tobba. Ħafna tobba kienu jitħassruhom lil dawk li jmorru għandu, għaliex x’kura jista’ jagħti wieħed li ma jifhimx fis-sengħa tal-fejqan. Imma xi tobba ħassewhom jinkeddu għax kien hemm nies li marru għandhom u ma tfejqux; imbagħad marru għand Frenċ, u b’li tahom u qalilhom, ħassewhom jgħaddu għall-aħjar. Fi Frenċ, il-Maltin u l-Għawdxin kellhom fiduċja sħiħa. Għalhekk hu kellu fih xi ħaġa li tgħin lil dak li jkun ifieq.

Kliem Frenċ, kien juri li l-qawwiet tiegħu ma kienux fil-mediċini. Imma t-tobba bdew iħarsu bl-ikrah lejh. X’uħud bdew ukoll igemgmu għaliex, lilhom dehrilhom li bniedem marid, jekk ried ifiq tassew, ma kellux għalfejn imur għand Frenċ. Ma naqsux lanqas dawk it-tobba li ma kienux jidħlu fid-djar li fihom ikun mar Frenċ.

Imma aktar mal-morda bdew ifaħħruh, aktar bdew ikabbrulu d-diffikultajiet tiegħu. Xi tobba Għawdxin riedu jieħdu passi kontra tiegħu bil-ġustizzja. Kien żmien meta x’uħud bdew imorru għand Frenċ fid-dlam tal-lejl, biex ħadd ma jarahom!

Żewġ żgħażagħ dilku bl-ingwent li tahom Frenċ bis-sabar lil missierhom muġugħ; it-tabib ried jara dak l-ingwent misterjuż, imma ma setax jifhem x’kien. Frenċ kien jgħidilhom ukoll biex jgħidu Sliema u Qaddisa lill-Madonna. Ħafna kien il-fejqan mirakuluż.

Frenċ jispiċċa l-qorti
Minħabba dawn it-tip ta’ każijiet kien hemm min spiċċa biex lil Frenċ tellgħuh l-qorti. Nisimgħu għal darb’oħra l-kelmiet ta’ Frenċ : “Fi żmien it-tabib Frank Vella, Malti li kien joqgħod l-Għarb, u s-surġent kien Michael Xerri mir-Rabat, jiena ġejt imħarrek, u mwaqqaf minn din il-ħidma ta’ fejqan”.

Kienet saritlu ċitazzjoni, u kellu jitla’ l-qorti ta’ Għawdex fil-11 ta’ Ġunju, 1938. Il-Maġistrat Karmnu Parnis xlieh li għamilha ta’ tabib mingħajr il-liċenzja tal-Kap tal-Gvern. L-avukat ta’ Frenċ kien Franġisk Masini. X’ħin il-maġistrat staqsieh jekk kienx minnu li għamilha ta’ tabib, u qeda lin-nies, Frenċ baxxa rasu u ma wieġeb xejn. Bis-skiet tiegħu, hu deher li ammetta l-ħtija. Imma kien hemm tabib li pprova jiddefendih, billi qal li Frenċ ma kien qed jagħmel ħsara lil ħadd billi jgħalli ħaxixa. Kien hemm xi għoxrin li telgħu biex jiddefenduh, imma dawn ma ssejħux. Frenċ ġie meqjus ħati. Il-Qorti kkonsidrat il-kondotta tajba tiegħu, u għalhekk ma weħel xejn. Imma hu ġie mwissi li jekk jerġa’ jinqabad mill-ġdid, il-qorti kellha kull setgħa li tikkundannah. Għal dan wkoll li ġie mixli bih din id-darba, u ħelisha b’sempliċi twissija. Dan kien jissejjaħ l-artiklu 23.

Mgħasses mill-pulizija
Frenċ kien jibża’ ħafna li jeħel xi multa. Fl-istess żmien tal-kawża, l-pulizija kienet tgħasses fuqu l-ħin kollu. Iżda triq tan-nofs kellu jinstab u dan sabiex il-ġid ma jonqosx. Lil Frenċ qalulu li, jekk tabib jagħti ċertifikat lil xi ħadd biex dan imur għand Frenċ, dik il-biċċa karta tkun qisha permess. Ħafna tobba ma riedux jagħmlu dan; imma oħrajn aċċettaw.

Nisimgħu mill-ġdid il-kliem ta’ Frenċ: “Wara dan, lil dawk li kienu jiġu għandi, kont nitlobhom ċertifikat mit-tabib tad-distrett tagħhom jew tabib ieħor, basta biċ-ċertifikat” Frenċ jissokta jgħid “Pazjenti minn Malta ġew bil-mijiet u bqajt insewihom b’din is-sistema”.

Il-Post fejn Frenċ kien jara lin-nies.

Ġieli kienu jgħadduh biż-żmien
Fost dawk li ma emmnux fih, Frenċ sab ukoll lil min jipprova jgħaddih biż-żmien. Ma’ dawn, Frenċ ġieli kien iebes fi kliemu. Tlett tfajliet marru għandu biex jgħadduh biż-żmien. Imma Frenċ qalilhom b’serjeta’: “Idħku! Idħku! Imma ħa naraw kemm ser iddumu. Intom it-tlieta morda u sa ħmistax oħra, waħda minnkom tkun diġa’ mietet”.

Meta semgħu hekk, huma tbikkmu, u telqu ‘l barra. Wara tlett gimgħat, reġgħu lura tnejn minnhom, u qalulu li seħbithom kienet mietet tassew. Fl-istess ħin, huma talbuh maħfra talli riedu jwaqqgħuh għaċ-ċajt. Dan kien fatt li ħalla impressjoni kbira, u ħafna baqgħu sal-lum isemmuh.

Ġieli ma qabilx mat-tobba
Kultant, Frenċ kien jeħodha kontra d-deċiżjoni tat-tabib. Lil wieħed mix-Xagħra li sempliċiment xtaq li Frenċ jitlob għalih għax kien sejjer jagħmel operazzjoni, qallu: “Ara ma jfettillekx tagħmel xi operazzjoni, kul ikla minestra, u minflok ponn ful, itfa’ tnejn, u għada erġa’ ejja għax ikun għaddielek kollox!”

Frenċ ġieli bidel mediċina mogħtija mit-tabib. Hu ġieli kien jiġġudika lit-tobba li kienu jiżbaljaw, meta jiddikjaraw, li xi ħadd kien marid b’ħaġa waqt li kien b’oħra. Lil dan, Frenċ qallu ċar u tond li t-tobba riedu jieklu minn fuq dahru. Huma żammewh għall-kura, skont kliem Frenċ, sakemm dan kellu x’jibgħatilhom! F’dan il-każ ta’ akkuża gravi, jissemma l-isem tat-tabib, u dak tal-isptar ukoll.

Tifel ma setgħax jimxi, u t-tabib ordnalu l-ħadid għal saqajh biex jieħdu s-saħħa. Imma baqa’ kif kien. Missieru ħadu għand Frenċ, li qallu: “Neħħilu l-ħadid u itilqu jiġri fir-raba'”. It-tifel innifsu jgħid: “Hu kien qalli biex nidlek iż-żejt tal-ikel magħmul mill-fejġel u, bil-għajnuna tal-Madonna u ta’ Frenċ tal-Għarb, ninsab tajjeb bħal ħaddieħor.”

Każ ieħor ….
Waqt li t-tabib iddikjara li tarbija kellha l-ażma, Frenċ qal li hi kienet belgħet xi ħaġa. “Frenċ ippreskrivielna ftit ingwent minn tiegħu, li kellu jindilek fuq sidirha u mbagħad, inqegħdulha biċċa drapp sħuna. Wara dan kollu, l-istess ħaġa qatt ma ġratilha iżjed. It-tabib innifsu ma riedx jemmen b’dak il-fejqan immedjat li kien ġara quddiemu stess”.

Il-ġrajjiet tal-fejqan huwa tremend, dan hu każ ieħor: Lil tifel, minħabba l-mard, it-tobba kienu qalgħulu għajn, u kienu se jaqilgħulu l-oħra. Imma l-ġenituri tiegħu riedu l-parir ta’ Frenċ. Kif sema’ bil-każ, Frenċ ħatafhom, u qalilhom: “X’tagħmlu? Taqilgħulu għajnu l-oħra? Mela tridu li jkollkom tifel għami? Issa, jien nagħmlilkom ftit ingwent. Agħmlulu l-ingwent fuq ċarruta, u għidu Ave Marija lill-Madonna. Agħmlulu fuq moħħu u tibżgħux, ma jkollu xejn.” It-tifel baqa’ jgawdi l-għajn li kien fadallu, u għalhekk ma għamiex.

Ħafna każi ta’ fejqan ieħor, wieħed jista’ jsibhom fil-ktieb “Frenċ ta’ l-Għarb” (1892-1967) ta’ Patri Alexander Bonnici (Franġiskan Konventwali). Dan il-ktieb wieħed jista’ jixtrih mill-Bażilika tal-Madonna ta’ Pinu.

Min jgħallem lili ma jmut qatt
Kontra dak li ħasbu x’uħud, Frenċ ma qisx ruħu xi professur. Hu emmen li Alla kien qed jgħinu, u, kif għen lilu, jista’ jgħin lil xi ħaddieħor. Inniżżlu silta minn intervista li saritlu minn Ġorġ Pisani u Charles Arrigo.

Pisani: Dawn il-pariri li kont tagħti fuq is-saħħa tal-bniedem u fuq is-saħħa tar-ruħ: issa dawn dnub li jintilfu għal kollox. Issa, dawn ma jkunx tajjeb li tagħtihom lil xi ħadd li jiktibhom biex almenu jibqgħu warajk?

Frenċ: Jiena naħseb li min għallem lili għadu ħaj; ma jmut qatt.

Arrigo: U min għallem lilek ?

Frenċ: Eh! Kulħadd jaf. Min għallem lili ma jmut qatt. Ma tafux min hu? Min ma jmut qatt ???

Dawn il-kelmiet ta’ Frenċ huma ta’ valur kbir. Intqalu ukoll minn bniedem li beża’ li jitkabbar saħansitra jistqarr li Alla kien qiegħed jgħinu. Hu ma riedx jgħid li Alla kien qiegħed jaħdem fih. Imma ried li din il-konklużjoni toħroġ weħidha, bla ma titlissen minn fommu. Għalhekk lil dawk li staqsewh, bi tbissima ħelwa u kważi mistħija daqsxejn mistgħaġeb, staqsiehom: “Kif? ma tafux min hu?” Hu ried jgħidilhom: “Ma tafux li dak li ma jmut qatt hu Alla biss?” Imma dawk it-tnejn kienu fehmu kollox x’ried jgħid.

Ifiequ jekk jersqu lejn Alla
Saċerdot Agostinjan qal hekk dwar Frenċ: “Nistgħu nsejħulu wkoll bniedem ta’ Alla għax ikkonverta bosta rġiel u ġuvintur u anki xebbiet mill-ħajja ħażina tagħhom, u ressaqhom lejn Alla.” Frenċ kemm-il darba ma riedx iwiegħed fejqan jekk dak li jkun ma jagħmilx ħiltu biex jersaq lejn Alla. Lil wieħed li talbu xi mediċina, Frenċ wieġbu: “Int ħsiebek biss fin-negozju, u rużarju qatt ma tgħid. In-negozju jispiċċa, imma ruħna ma tispiċċax”. Lil ieħor li kien jimxi bil-krozzi, Frenċ qallu: “Jekk għandek rieda tajba, tfieq. Imma, qabel, mur Ta’ Pinu, sib saċerdot, itlob maħfra ‘l Alla, u l-Madonna tfejqek”. Għalkemm b’nofs ħajra, hu mar iqerr f’Ta’ Pinu, u talab lill-Madonna biex tidħol għalih. Meta qam minn bilqiegħda biex joħroġ hu sab li seta’ jimxi mingħajr il-krozzi. B’ringrazzjament, hu ħalla l-krozzi f’dak is-Santwarju, u għadhom hemm sal-lum.

Lil wieħed pulizija li qallu kemm kienu għalxejn il-mediċini li ħa, Frenċ wieġbu: “Biex jgħaddilek l-uġigħ kbir li għandek fl-istonku tiegħek, imorrulek id-dwejjaq kbar li għandek, u ma tiblax aktar pilloli għalxejn, trid l-ewwelnett tirrispetta l-mara li għandek u ma toffendix aktar ‘l Alla bid-dagħa”.

L-akbar hena ta’ Frenċ kien meta, qabel kollox, lill-bniedem kien iressqu lejn Alla. Ġieli tkellem b’ton iebes ma’ min ma kellux il-ħsieb li jbiddel ħajtu. Darba waħda, mar biex ikellmu raġel li miegħu kellu mara li ma kenitx martu. Hu ħa taxi mix-xatt biex twassalhom għandu. Iżda, fit-triq, dak tat-taxi ra lil Frenċ ħiereġ mill-Għarb lejn ir-Rabat riekeb f’taxi oħra. Ir-raġel qal lis-sewwieq: “Dawwar lura, u ġerri ftit ħalli nilħquh”. Hekk għamel, u beda wkoll idoqq il-ħorn waħda f’waħda. Is-sewwieq tat-taxi ta’ Frenċ induna li riedu jwaqqfuh; iżda Frenċ ma riedx, u qallu “Suq u tieqafx”. X’ħin waslu r-Rabat, Frenċ niżel mit-taxi, sadanittant ir-ragel laħqu fil-ħin, mar fuqu, u qallu: “Kont ġej biex inkellmek ftit; iżda ma lħaqnikx id-dar”. Frenċ qallu: “Lili m’għandekx xi tridni; mur”. L-ieħor issikah, u talbu bil-ħniena biex ikellmu. Iżda Frenċ baqa’ iebes u wieġbu: “Meta trid tkellimni, ġib lil martek miegħek”.

Kien hemm soru li kien ilha ħafna tibgħat tgħidlu biex imur jaraha, u Frenċ baqa’ ma jagħtix kasha. Fl-aħħar, hi sabet ‘il min wassalha għand Frenċ, u kif daħlet, ħaditha miegħu talli lanqas biss ma kien iweġibha. Frenċ, bil-kalma kollha, weġibha: “Qiegħda tara kemm jiddispjaċih il-marid meta hu jsejjaħlek, u int ma tagħtix kas tiegħu”.

Ħabbar il-mewt
Frenċ ġieli għaraf tajjeb li, għal xi persuni, il-mewt kienet fil-qrib. Imma mhux dejjem ried jitkellem b’mod ċar dwar dan. Waħda mara marret titolbu xi ħaġa għall-fejqan ta’ żewġha. Meta ħarġet, hu qal hekk: “Tkellmet tant għal żewġha, u ma qalitx kelma waħda għaliha nnifisha” Wara ftit ġranet, dik il-mara daħlet l-isptar, u mietet fi żmien qasir.

Żagħżugħ mar jitlob xi ħaġa għal missieru. Frenċ wrieh li missieru kellu kanċer, u kien se jmut. Lilu hu tah biss xi ħaġa biex jonqoslu l-uġigħ. Frenċ innifsu qal: “Il-mediċina li tajtu kienet ftit żejt ta’ quddiem il-Madonna ta’ Pinu.”

Ir-rakkonti hawn ukoll huma ħafna. Inġibu wieħed ieħor biss. Ġużeppi Cassar, minn Ħal Tarxien, kiteb hekk: “Meta l-mara tiegħi kienet marida l-isptar, billi jien kont naf li hi ma riditx toqgħod hemm, mort għand Frenċ biex nistaqsih x’għandi nagħmel: noħroġhiex jew inħallihiex hemm. Jiena wasalt għandu fil-ħdax neqsin għaxra ta’ figħodu. Kif wasalt għandu, Frenċ għamel miegħi ħaġa li qatt ma kien ghamilha. Hu qabad jgħannaqni u jbusni, u ħassejt ukoll id-dmugħ tiegħu. Qalli wkoll: “In-nies ħarġitha li jien mitt”. Jiena weġibtu: “Jivvintaw tant affarijiet. Int erħilhom; tagħtix kashom’. Imbagħad, staqsejtu dwar il-mara tiegħi: jekk għandix noħroġha jew le mill-isptar. Frenċ weġibni: “Ma jgħidlekx il-professur jekk għandekx toħroġha? Int agħmel dak li jgħidlek hu’. Jiena tlaqt lura lejn Malta, u sibt li l-mara tiegħi kienet mietet. Il-ħin tal-mewt tagħha kien ezattament fil-ħdax neqsin għaxra: x’ħin Frenċ kien qiegħed jgħannaqni u x’ħin semmieli li kienu ħarġuha li miet. X’ħin qgħadt naħseb fuq dawk il-kelmiet ta’ Frenċ u fuq dak li għamel miegħi, jiena ħassejt li hu kien sar jaf bil-mewt ta’ marti; imma lili ma riedx jgħidli b’kelmiet ċari.”

Fl-aħħar xhur tal-ħajja ta’ Frenċ
Fis-sena 1962, Frenċ għalaq is-70 sena. Imma f’dan iż-żmien hu marad. Il-ħajja tiegħu kienet tbatija. Wara ix-xogħol hu kien isib in-nies jistennewh u dan kompla żidlu fit-toqol tal-ħajja. Wara ix-xogħol hu kien jaqdi lil kulħadd. Ma tantx kien jagħti kas biex jistrieħ xi ftit. Ġieli ma kienx jiekol jew jorqod. Huwa kien jippreferi li jgħin lill-proxxmu u lanqas biss kien jagħti kas kemm ġieli jkun sar ħin. Minkejja dan kollu in-nies kienet xorta tibqa’ tmur, għalkemm kien ikun jidher li hu għajjien.

Fid-9 ta’ Awwissu, 1966 meta ma kienx jonqsu ħlief disa’ xhur ħajja, Frenċ qal hekk għalih innifsu: “Kemm kemm nitħarrku ftit. Ili ħafna ma niflaħx. Ili sena jew iżjed ma noħroġx mid-dar. Bħalissa, iż-żjajjar lil Ta’ Pinu nqabbad lil min jagħmilhom minfloki. Nitqarben hawn id-dar. Jiġi n-neputi jqarbini”.

Frenċ kien waħħal avviż mal-bieb biex bih jgħarraf li ma kienx għadu jservi nies. Imma ħafna baqgħu jiktbulu. Hu kien isib ħafna aktar ħin biex iwieġeb l-ittri fejn kien jgħidilhom bil-mard li kellu, ħalli ma joqogħdux imorru għalxejn. Kemm-il darba, minħabba d-dgħufija tiegħu, hu kien jiddetta l-ittri lil ħaddiehor. L-ittri ta’ dan iż-żmien jixxiebħu ħafna. Inniżżlu biss silta minn waħda minnhom: “Int għarraftni li qiegħda ssofri xi uġigħ f’riġlejk, u tixtieq li jiena nagħtik xi ħaġa; imma jiddispjaċini m’għandix, għax bħalissa ma niflaħx”. Il-wegħdiet tat-talb ma tonqos qatt fit-tweġibiet tiegħu.

Fl-aħħar erba’ snin ta’ ħajtu, Frenċ, billi qatt ma kien tajjeb għal kollox, ma raqadx iżjed fir-remissa. Hu kien jorqod fis-sodda ta’ kamartu. Kienu snin li Frenċ għaddiehom iqum u joqgħod fis-sodda: daqqa tajjeb u daqqa ħażin. Meta beda jifhem li għalih l-aħħar jum kien qed joqrob, Frenċ beda jlissen l-isem ħelu ta’ Marija aktar ta’ sikwit. Il-Via Sagra minn Ta’ Pinu għal fuq Ta’ Għammar kellha tkun waħda mill-opri li jibqgħu jfakkruh wara mewtu. Fl-aħħar żmien hu kien isemmi dik l-opra ta’ sikwit. Hu kien iħajjar, u jżid imbagħad minn tiegħu. Hu xtaq li jinqalgħu benefatturi li jgħinu f’din l-opra.

Mill-bidu tas-sena 1966, Frenċ ma ħariġx iżjed minn daru. Hu kien ħassu ħażin meta fl-ewwel tas-sena kien ħareġ għall-quddiesa tal-ewwel. Hu kien ikun kiesaħ ħafna, u lil ftit li kienu jmorru jitkellmu miegħu, kien jgħidilhom li ma jdumx ma jsiefer!

U hekk ġara għax fid-19 ta’ Mejju tal-1967 Frenċ ħa l-aħħar nifs, u ruħu daħlet fl-eternita’. Dakinhar kien jaħbat il-ġurnata tal-Ġimgħa. Il-mezzi kollha tar-radju u l-gazzetti xandru l-aħbar tal-mewt tiegħu. Mara mir-Rabat ta’ Għawdex irrakkontat, il-ħasda li ħadet meta, dakinhar tal-mewt tiegħu, hi ħadet lil binha għandu biex titolbu jfejjaqulha. Hi ma kenitx taf li miet. Lilha ħallewha tidħol u ħadet ħasda kbira. Xebba li kienet hemm ħaditilha t-tarbija minn idejha, u missitha ma’ Frenċ. Kif marret lura lejn darha, dik il-mara stagħġbet iżjed għax it-tarbija li ma kenitx timxi bdiet tieqaf fuq riġlejha.

Is-Sibt, 20 ta’ Mejju, 1967 saret il-quddiesa tal-funeral tiegħu fil-Kolleġġjata tal-Għarb. Ħafna marru għall-funeral ta’ Frenċ, u bdew jgħidu kontinwament: “Miet qaddis”, u “bħal Frenċ ma jkollniex ieħor.” Frenċ ġie midfun fiċ-ċimiterju msejjaħ Taż-Żejt. Dan hu ċ-ċimiterju tal-Parroċċa tal-Għarb. Il-Qabar tiegħu jġib in-numru 70 A.

Frenċ għadu jinħass li għadu fostna
Għaddew ħafna snin minn meta miet Frenċ iżda hu ma ntesiex bħalma kien hawn minn bassar dakinhar tal-mewt tiegħu. Kulħadd hu ċert li Frenċ malajr beda jgawdi ‘l Alla fil-hena ta’ dejjem. Kif kienu jitolbuh biex jgħinhom meta hu kien għadu ħaj, hekk ukoll issa għadhom jittamaw li jaqilgħu xi grazzja bl-interċessjoni tiegħu. Fil-fatt ħafna huma il-każijiet ta’ grazzji kbar, wara ukoll il-mewt tiegħu. Illum, Frenċ hu magħruf ħafna iżjed milli kien fl-imgħoddi. Il-‘Ħajja’ dokumentata ta’ Frenċ li kienet ġiet stampata hi eżawrita. Hi ‘ħajja’ li inqrat minn kulħadd: Minn nies fuq kull livell fis-soċjeta’. Il-qdusija ta’ Frenċ hi xhieda li Alla jsejjaħ tassew lil kulħadd għal ħajja perfetta. Frenċ ma kienx qassis jew patri. Hu kien bniedem li għex fid-dinja, bil-problemi kollha tal-ħajja ta’ kuljum.

Links about Frenċ tal-Għarb: 

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Fren%C4%8B_tal-G%C4%A7arb
  2. https://www.facebook.com/Frenc-tal-Gharb-180562548623350/
  3. http://www.imperialbandclub.com/magazine/2017/49%20-%20French%20tal-Gharb%20-%20Ralph%20Micallef.pdf
  4. http://thechurchinmalta.org/en/posts/69276/frenc-tal-gharb-house-opens-its-doors-to-public
  5. http://alfredgrech.blogspot.com/2017/05/lil-frenc-tal-garb-fgeluq-il-amsin-sena.html

 

 

Intervista ma’ Frenċ tal-Għarb:

 

Id-dar ta’ Frenċ tal-Għarb:

 

 

 

Nota: It-Tagħrif dwar Frenċ tal-Għarb huwa meħud mis-sit tal-MUSEUM ta’ San Ġiljan.

14 ta’ Lulju: San Kamillu De Lellis

Verżjoni Vidjo: San Kamillu De Lellis

“Kont marid u żortuni.” – Ġesù  f’Mattew 25:36.
“Ħenjin dawk li jħennu, għax huma jsibu ħniena.” – Ġesù f’Mattew 5:7.

Lellis2.jpgSAN KAMILLU DE LELLIS
Saċerdot
1550 – 1614

Tagħrif: San Kamillu twieled f’Bocchianco, l-Italja, fl-1550. Tilef ’l ommu meta kellu tlettax-il sena. Kiber bi spirtu avventuruż u ta’ sbatax-il sena ħalla d-dar u daħal suldat biex jiġġieled mal-Venezjani kontra t-Torok, iżda minħabba ferita li kellu f’siequ ħalla l-armata u daħal l-isptar ta’ San Ġakbu, f’Ruma.

Meta ħareġ mill-isptar raġa’ daħal suldat fl-armata ta’ Venezja u mar jiġġieled kontra t-Torok. Meta ġie lura mill-ġlied, ħalla l-armata u tilef kull ma kellu fil-logħob. Biex ma jaqax jittallab daħal jaħdem mal-Kapuċċini ta’ Manfredonja fl-1574.

Wara xi ftit xhur ġie impressjonat minn parir li tah il-Gwardjan tal-patrijiet, u beda jibdel ħajtu.

Fl-1575 huwa talab u ġie aċċettat bħala ajk, u hekk ħa l-libsa ta’ Kapuċċin. Iżda billi l-ferita f’riġlu baqgħet tinkwetah,, iddeċieda li jerġa’ jmur l-isptar ta’ San Ġakbu. Hawn sab il-vokazzjoni tiegħu li jdur bil-morda. Bid-dedikazzjoni u bl-abbiltà tiegħu fix-xogħol, rebaħ l-ammirazzjoni ta’ kulħadd, u wasal biex ġie maħtur Direttur tal-isptar.

Bil-ħsieb li jipprovdi nies li jkunu kkwalifikati biex iduru bil-morda, huwa ġabar nies miegħu li kienu lesti li jiddedikaw ruħhom għal dan ix-xogħol. Sadanittant bil-għajnuna tal-konfessur tiegħu San Filippu Neri, huwa sar saċerdot, fl-1584, meta kellu 34 sena.

Fl-istess sena waqqaf is-Soċjetà tal-Qaddejja tal-Morda. Fl-1607 huwa rriżenja minn Superjur tal-Ordni minħabba saħħtu. Miet f’Ruma fl-14 ta’ Lulju, 1614 fil-għomor ta’ 64 sena. Sa l-aħħar baqa’ jdur bil-morda minkejja l-ferita li kellu. Ġie kkanonizzat fl-1746; il-Papa Ljun XIII ħatru Patrun tal-infermieri.

Ħsieb: Il-logħob tal-flus kien l-akbar vizzju li kellu, li kien faqqru u ġiegħlu jistħi, imma bl-għajnuna t’Alla, huwa rnexxielu jegħleb dan il-vizzju u jħalli lil Alla jagħmel xi ħaġa sabiħa u kbira b’ħajtu. Dan il-qaddis huwa l-fundatur tal-Ministri tal-Morda, ordni ta’ qassisin u ajkijiet li jieħdu ħsieb il-morda, illum magħrufa bħala “Kamilljani.”

Is-Soċjetà tal-Qaddejja tal-Morda li huwa waqqaf, kienu mhux biss iduru bil-morda fl-isptarijiet, imma wkoll fil-ħabsijiet, fid-djar u fit-toroq speċjalment meta kienu jinqalgħu xi epidemji bħal ma hija l-pesta u kienu jmorru fuq il-fruntieri tal-battalji jduru bis-suldati feruti. Kienu jġibu salib aħmar meħjut mal-libsa fuq sidirhom. Nistgħu ngħidu li kien San Kamillu li beda dak li llum insejħu s-Soċjetà tar-Red Cross u wkoll l-Ambulanza.

Meta Kamillu minħabba l-mard ma setax jimxi aktar, kien jitkaxkar minn sodda għal oħra biex jara jekk il-morda kellhomx bżonn xi ħaġa. L-uġigħ li kien iġarrab kien jinkoraġġih biex jirsisti aktar għall-oħrajn. Flimkien ma’ San Ġwann ta’ Alla, (ara San Ġwann ta’ Alla) hu l-qaddis protettur tal-isptarijiet, tal-infermiera u ta’ dawk kollha li jduru bil-morda.

U aħna, x’lesti nagħmlu għall-morda u n-nies fil-bżonn ta’ żminijietna llum? Jalla, fuq il-kliem tal-Mulej stess, “Kont marid u żortuni” (Mattew 25:36), nagħrfu naraw lil Kristu fil-morda tagħna, f’dawk li jkunu qed isofru, u f’min ikollu bżonn l-għajnuna tagħna f’kull qasam tas-soċjetà.

Il-Mulej ta lil San Kamillu mħabba speċjali lejn il-morda. Ejjew nitolbu biex bl-interċessjoni tiegħu, inebbaħna, li bil-qadi tagħna lejn ħutna naqilgħu l-grazzja li naslu għand Alla mimlija opri tajba fl-aħħar ta’ ħajjitna. Kemm ikun sabiħ imbagħad il-kliem tas-Sultan li jinkludik mal-imberkin:

“Is-Sultan jgħid lil dawk ta’ fuq il-lemin tiegħu, ‘Ejjew, imberkin minn Missieri, ħudu b’wirt tagħkom is-Saltna li tħejjiet għalikom sa mill-ħolqien tad-dinja. Għax jien kont bil-ġuħ u tmajtuni, kont bil-għatx u sqejtuni, kont barrani u lqajtuni, kont għeri u libbistuni, kont marid u ġejtu tarawni, kont fil-ħabs u ġejtu żżuruni.’ Imbagħad iweġbuh il-ġusti, ‘Mulej,’ jgħidulu, ‘meta rajniek bil-ġuħ u tmajniek, jew bil-għatx u sqejniek? Meta rajniek barrani u lqajniek, jew għeri u libbisniek? Meta rajniek marid jew fil-ħabs u ġejna nżuruk?’ U s-Sultan iweġibhom u jgħid, ‘Tassew, ngħidilkom, kull ma għamiltu ma’ wieħed mill-iżgħar fost dawn ħuti, għamiltuh miegħi.’” (Mattew 25:34-40).

  • U int, tixtieq li meta jasal il-waqt, tisma’ dan il-kliem ta’ Ġesù u tifhem li qed jirreferi għalik minħabba li f’ħajtek tkun urejt ħniena minn qalbek mal-proxxmu tiegħek?

Talba: O Alla, int żejjint bi grazzja liema bħalha lis-saċerdot San Kamillu de Lellis biex jaqdi bi mħabba kbira lill-morda; għall-merti tiegħu, sawwab fina l-Ispirtu tal-imħabba tiegħek, biex naqdu lilek f’ħutna l-bnedmin, ħa nkunu nistgħu nqawwu qalbna li minn din il-ħajja ngħaddu għal għandek. Bi Kristu Sidna. Ammen. (Talba mil-Liturġija tas-Sigħat)

Liturġija tas-Sigħat: Agħfas fuq PDF jew WORD biex tniżżel id-dokument.

English Version: https://saintscatholic.blogspot.com/2014/03/saint-camillus-de-lellis.html

Alternative Reading: https://www.franciscanmedia.org/saint-camillus-de-lellis/

Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Camillus_de_Lellis

Nota: It-Tagħrif dwar dan il-qaddis tal-lum huwa meħud mill-ktieb “Qaddisin fil-Liturġija tal-Knisja Universali”, miktub minn Dun Anton Sammut u mill-fuljett Signum Fidei.

20 ta’ Marzu: Santa Marija Josefa Sancho de Guerra

Verżjoni Vidjo: Santa Marija Josefa Sancho de Guerra

“Temmnux, l-aħwa, li l-assistenza, tikkonsisti biss f’li tingħata mediċina u ikel lill-morda. Hemm tip ieħor ta’ assistenza … l-għajnuna tal-qalb li tempatixxi mal-persuna li ssofri”. ~ Santa Marija Josefa Sancho de Guerra

Maria-Josefa-Sancho-de-GuerraSANTA MARIJA JOSEFA SANCHO DE GUERRA
Reliġjuża
1842 – 1912

Tagħrif: Marija Josefa Sancho de Guerra, twieldet fis-7 ta’ Settembru, 1842, fil-belt ta’ Vitorja, fi Spanja, fir-reġjun Bask. Missierha kien Bernabe Sancho, u ommha Petra de Guerra, hija kienet l-ewwel wild tagħhom.

Ta’ 7 snin tilfet lil missierha u baqgħet tgħix ma’ ommha u ħutha, fejn ħadet formazzjoni reliġjuża tajba minn ommha li wasslitha biex tkun ippreparata tajjeb biex tagħmel l-ewwel tqarbina ta’ 10 snin.

Ta’ 15-il sena marret għal xi żmien tgħix ma’ xi qraba f’Madrid, biex tkompli l-edukazzjoni tagħha. Marija Josefa kienet devota ħafna tal-Ewkaristija u tal-Verġni Mqaddsa Marija. Kellha sensibbilità kbira għall-foqra, morda u dawk weħidhom.

Ta’ 18-il sena rritornat lura d-dar u bdiet ittarraf lil ommha bil-ħajra li kellha li tidħol reliġjuża. Ħadet diversi pariri iżda ma setgħetx tasal għal deċiżjoni ma’ liema ordni se tingħaqad. Meta kienet kważi ddeċidiet, fl-1860, mardet bit-tifu, u din ħaditha bħala l-id t’Alla għaliex kienet se tieħu għażla żbaljata.

Wara ftit żmien hija rnexxielha tidħol fl-istitut tas-Servi ta’ Marija. Bdiet tħoss li kienet imsejħa li twettaq iżjed xogħol minn dak li kienet qed tagħmel. Bil-pariri tal-konfessur tagħha San Soledad Torres Acosta, u l-Arċisqof Claret telqet mill-istitut tas-Servi ta’ Marija. Fir-Rebbiegħa tal-1871, meta kellha 29 sena, ġewwa Bilbao, waqqfet l-istitut tas-Servi ta’ Ġesù. Ingħaqdu magħhom tnejn oħra minn sħabha. Dan l-istitut ġdid ġie mwaqqaf bl-intenzjoni li jgħin lill-morda fl-isptarijiet u fi djarhom, l-anzjani, it-tfal u dawk bla dar.

Mietet fl-20 ta’ Marzu, 1912 wara marda qalila u snin twal ta’ tbatija kbira. Id-djar tagħha dakinhar kienu jġibu 43, u kellha iżjed minn 1000 soru. Indifnet ġewwa ċ-ċimiterju ta’ Bilbao, iżda fl-1926, billi l-fama tal-qdusija tagħha kibret ġiet trasferita għall-kappella tal-istitut. Ġiet ibbeatifikata fis-27 ta’ Settembru, 1992 mill-Qaddis Papa Ġwann Pawlu II u fl-1 ta’ Ottubru, 2000 l-istess Papa kkanonizzaha.

Ħsieb: Marija Josefa kienet l-ewwel superjura, u żammet din il-kariga għal 41 sena. Kienet tivvjaġġa minn komunità għal l-komunità, ħafna vjaġġi perikolużi u diffiċli, biex tkun tista’ tmexxi tajjeb id-djar tagħha, sakemm marda twila żammitha f’Bilbao. Minn dakinhar ’il quddiem kellha żżomm biss kuntatt permezz tal-korrispondenza. Dan ma fixkilhiex li tkun aġġornata b’kull ħaġa li kienet qed tiġri fid-djar tagħha.

Li nikkuraw u nieħdu ħsieb il-morda hija waħda mill-aqwa opri tal-ħniena li din il-qaddisa qdiet sew tul ħajjitha kollha u ħarġet lil ħafna oħrajn biex jagħmlu l-istess.

Dan li ġej huma xi siltiet mill-omelija tal-Arċisqof Charles J. Scicluna, fil-Kappella tal-Isptar Mater Dei, Tal-Qroqq (8 ta’ April, 2018), fil-festa tal-Ħniena Divina:

“Jeħtieġ naraw lill-Mulej f’xulxin, naraw ’l Mulej fil-pazjenti tagħna. Ejjew immiddu jdejna biex ngħinu lill-pazjent. Il-pazjenti li qegħdin hawnhekk għandhom pjagi fir-ruħ, fil-ġisem, fil-psike tagħhom. Il-Mulej qed isejħilna biex innewlu jdejna, l-id tal-faraġ, l-id tal-mediċina u tax-xjenza, tal-kura, anke dik palljattiva, meta dak li jkun ikollu bżonn dak it-tip ta’ intervent u mediċina. U hawnhekk fejn immissu l-pjagi ta’ Ġesù, hemm bżonn ukoll narawh fil-fidi u naraw ukoll l-irxoxt tiegħu.

F’dan il-post nirrealizzaw li l-ħajja ma jistax ikun tintemm b’dak li qed naraw hawnhekk. Ġo fina hemm istint qawwi li jipperswadina li ma jistax ikun li l-ħajja tispiċċa hawnhekk; li dan it-taħbit kollu u l-inkwiet għal dawn l-erbat ijiem. U dak li qal u wiegħed Ġesù jibda jagħmel ħafna u ħafna sens. Min hu dak li jegħleb lid-dinja jekk mhux min jemmen li Ġesù hu l-Iben ta’ Alla? L-ikbar rebħa tal-bniedem hija din: li jemmen u jafda f’Ġesù.

Illum nitolbu u ninvokaw il-ħniena tiegħu fuq kull persuna li għandha bżonn il-kura f’dan il-post, imma nitolbu ħafna wkoll għall-istaff, għall-istaff mediku, l-istaff anċillari ta’ dan l-isptar biex hawnhekk ikun dejjem ambjent ta’ fejqan, fejn il-ħarsa ta’ mħabba li nagħtu lil xulxin, anke jekk ma tfejjaqx il-ġisem, tagħti balzmu u faraġ lir-ruħ.

U din tkun tassew opra tal-ħniena. Ma nistgħux aħna ma nfakkrux l-opri tal-ħniena fil-jum tal-ħniena u li żżur lill-morda, li tikkurahom u tieħu ħsiebhom hija waħda mill-aqwa opri tal-ħniena. U għalhekk il-barka ta’ Alla tkun fuq dan il-post qaddis, imqaddes bit-tbatija, imma wkoll fuq kull min qed jagħti ħajtu b’mod professjonali biex dan il-post ikun tassew post ta’ fejqan”.

  • U int, iżżurhom lill-morda? Tipprova tfarraġhom?
  • Titlob għall-morda, għat-tobba, għall-infermiera u għal kull min għandu xogħol vokazzjonali f’dan is-settur?
  • Meta tkun marid/a int, kif tkun l-attitudni tiegħek lejn il-mard u min ikun qed jgħinek biex tfieq?
  • Toffri t-tbatijiet tiegħek, (il-pjagi tiegħek) tar-ruħ, tal-ġisem, u tal-psike tiegħek bi tpattija għal dnubietek u għal ġid ta’ ħafna erwieħ kif Ġesù offra tiegħu lill-Missier bi tpattija għal dnubietna u għas-salvazzjoni ta’ kull ruħ?

Ejjew inżommu f’moħħna wkoll li ladarba Kristu patta għad-dnubiet tagħna, il-veru marid hu:

  • dak li għadu mhux salvat bid-Demm ta’ Kristu,
  • dak li għadu jżomm qalbu magħluqa u ma jridx jirċievi l-Ħniena Divina li teħilsu mill-iskjavitu tad-dnub,
  • dak li qed iżomm ruħu ‘l bogħod mis-Sagrament tal-Qrar u jkompli jħalli lix-Xitan jagħfsu l-isfel fil-ħama tal-ħażen.

Dan hu l-mard serju u li jġib il-MEWT fina. Ejjew għalhekk nitolbu ħafna għall-konverżjoni tal-midinbin, ibda minn tagħna.

Talba: O Alla ta’ kull faraġ, Int għamilt lil Santa Marija Josefa Sancho de Guerra, ‘anġlu tat-tama’ għall-morda ta’ żmienha u bil-gwida li tat lis-sorijiet tagħha, hi baqgħet preżenti fil-persuna tagħhom biex tikkura bi mħabba qaddisa lill-għeżież morda, għallimna nkunu aħna wkoll ‘anġli ta’ faraġ’ ma’ kull min hu marid jew jeħtieġ xi forma ta’ attenzjoni u mħabba. Bi Kristu Sidna. Ammen.  

English Version: http://www.therealpresence.org/eucharst/misc/Angels_Demons/ANGES_josefaheartjesus.pdf

Alternative Reading: https://catholicsaints.info/saint-maria-josefa-sancho-de-guerra/

Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%ADa_Josefa_Sancho_de_Guerra

Nota: It-Tagħrif dwar din il-qaddisa tal-lum huwa meħud mill-fuljett Signum Fidei.

12 ta’ Marzu: Beata Anġela Salawa

Verżjoni Vidjo: Beata Anġela Salawa

“Jien ngħix skont ir-rieda tiegħek, immut meta inti trid; salvani għaliex inti tista’!” ~ Beata Anġela Salawa

0312-24BEATA ANĠELA SALAWA
Lajka
1881 – 1922

Tagħrif: Anġela Salawa twieldet f’familja reliġjuża ġewwa Siepraw, qrib Krakovja, il-Polonja, fid-9 ta’ Settembru, 1881. Missierha kien jismu Bartlomiej u ommha kienet jisimha Ewa, u kienet il-ħdax-il wild tal-familja. Kienet debboli ħafna u ta’ saħħa dgħajfa.

Fl-1897, marret toqgħod ma’ oħtha ikbar minnha fi Krakovja u hemm bdiet taħdem ta’ seftura, fid-djar tas-sinjuri. Damet għal xi għoxrin sena f’dan ix-xogħol. Sadanittant kienet tiġbor it-tfajliet u tħarriġhom għal dan is-servizz.

Fl-1913, saret lajka tal-Ordni Franġiskan. Fl-ewwel Gwerra Dinjija, kienet tgħin lill-priġunieri kollha, mingħajr kas ta’ x’nazzjonalità huma jew x’reliġjon iħaddnu. Kienet wkoll tiġri fl-isptarijiet u ddur bis-suldati feruti u tqatta’ ħinijiet twal tikkurahom.

Fl-1917, is-saħħa dgħajfa tagħha ma ppermettitilhiex tagħmel iżjed dan l-appostolat. Qabditha marda u damet issofri, fi tbatija kbira, għal ħames snin. Fid-djarju tagħha kitbet “Jien ngħix skont ir-rieda tiegħek, immut meta inti trid; salvani għaliex inti tista’!” Darba oħra kitbet: “Għażiż Ġesù, nixtieqek tkun adorat kif inti kont distrutt.”

Hija mietet fit-12 ta’ Marzu, 1922. Mietet fil-faqar, iżda b’fama ta’ qaddisa. Il-Qaddis Papa Ġwann Pawlu II, ibbeatifikaha fl-1991, fi Krakovja.

Ħsieb: L-umiltà qatt m’għandha tiġi mifhuma bħala nuqqas ta’ konvinzjoni, perspettiva jew enerġija. Anġela ġabet l-Aħbar it-Tajba u l-assistenza materjali lil xi wħud miċ-ċkejknin tal-Mulej. Il-ħajja ta’ servizz u sagrifiċċji personali tagħha, ispiraw lill-oħrajn biex jagħmlu l-istess.

Insibu f’Mattew 25:34-36 40, li Ġesù jgħidilna hekk:

“Imbagħad is-Sultan jgħid lil dawk ta’ fuq il-lemin tiegħu, ‘Ejjew, mberkin minn Missieri, ħudu b’wirt tagħkom is-Saltna li tħejjiet għalikom sa mill-ħolqien tad-dinja. Għax jien kont bil-ġuħ u tmajtuni, kont bil-għatx u sqejtuni, kont barrani u lqajtuni, kont għeri u libbistuni, kont marid u ġejtu tarawni, kont fil-ħabs u ġejtu żżuruni.’ Tassew, ngħidilkom, kull ma għamiltu ma’ wieħed mill-iżgħar fost dawn ħuti, għamiltuh miegħi.”

Żgur li meta l-Beata Anġela Salawa għaddiet minn din il-ħajja għall-oħra, is-Sultan Divin qallha: “Ejja, imbierka minn Missieri, ħu b’wirt tiegħek is-Saltna, għax Jien kont marid u ġejt tarani …” Kemm hu nobbli x-xogħol tal-infermiera, tat-tobba, u ta’ dawk kollha li jaħdmu f’dan is-settur. Hija tassew vokazzjoni jew missjoni li wieħed idur bil-marid. Il-marid hu vulnerabbli, jeħtieġ il-kura mhux biss ta’ ġismu, mhux biss tal-istat psikoloġiku li jkun fih imma fuq kollox tar-ruħ għax mingħajr Alla, iċ-ċans hu li wieħed jiddispra.

Din li ġejja hija silta minn omelija tat-12 ta’ Frar, 2017, tal-Isqof t’Għawdex Mario Grech fl-okkażjoni ta’ Jum il-Morda:

“Meta llum qegħdin niċċelebraw Jum il-Morda, niftakru li l-marid qatt ma huwa piż, u l-familja u s-soċjetà huma fid-dmir li joffrulu l-kura ordinarja biex ma jbatix u jfiq. Tal-mistħija li hemm min bla kuxjenza jagħmel sfruttament finanzjarju mill-morda. Min-naħa l-oħra, nafu li ġieli jkun hemm pazjenti fl-isptarijiet li jkollhom qalbhom imtaqqla, mhux minħabba l-mard li jkollhom imma għax iħossuhom abbandunati jew sfruttati wkoll mill-familja u minn qrabathom. Fil-Vanġelu hemm diversi ġrajjiet li juruna kemm Ġesù kellu qalb li tħoss għall-marid u kien jaġixxi biex itaffi kull għamla ta’ tbatija. Illum ukoll Ġesù għadu qrib tal-marid. Ħafna drabi Alla jinqeda bina l-bnedmin, anki b’dawk li ma jemmnux jew għandhom id-dubji tal-fidi, biex idewwaq imħabbtu lill-morda. Dan jgħodd partikularment għal dawk li jaqdu fil-professjoni medika u b’ħidmiet oħra fl-isptarijiet”.

  • U inti, tmur iżżur lill-morda biex tagħmlilhom kuraġġ u turihom li qiegħed/qiegħda hemm għalihom?
  • Tara lil Ġesù fil-marid hekk li tasal biex iddur bih/biha bil-qalb akkost ta’ kull sagrifiċċju personali?
  • Titlob għall-morda, b’mod speċjali għal dawk li għadhom m’aċċettawx is-salib tal-mard tagħhom u għalhekk jinsabu konfużi u bla paċi f’qalbhom?
  • Jekk inti marid/a inti stess, tagħraf li din tiegħek hija rikkezza, hekk li jekk tgħaqqad tbatijietek ma’ dawk ta’ Ġesù fuq is-Salib, dawn iservu għas-salvazzjoni ta’ ruħek u ta’ erwieħ oħra?

Talba: O Mulej Alla, li tfejjaq u li tfarraġ, Int żejjint lill-Beata Anġela Salawa bi spirtu ta’ qadi lejn il-morda u s-suldati feruti u minkejja n-nuqqas ta’ saħħa personali tagħha, hija tat servizz kollu mħabba lil ħafna pazjenti; agħtina l-kuraġġ biex induru bil-morda ta’ żminijietna u qatt ma narawhom bħala piż, anzi nifhmu li Int tinsab moħbi fil-persuna ta’ kull wieħed u waħda minnhom, għalhekk kull ma nagħmlu magħhom, inkunu qed nagħmluh miegħeK. Bi Kristu Sidna. Ammen.

English Version: http://saintscatholic.blogspot.com/2014/03/blessed-angela-salawa.html

Alternative Reading: https://www.franciscanmedia.org/blessed-angela-salawa/

Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Angela_Salawa

Nota: It-Tagħrif dwar din il-qaddisa tal-lum huwa meħud mill-fuljett Signum Fidei.

26 ta’ Settembru: San Kosma u San Damjan

Verżjoni Vidjo: San Kosma u San Damjan

“Il-folla kollha tal-morda kienet tfieq. Ir-rikkezza ta’ dawn il-qaddisin ma tintemm qatt.” Kliem wieħed mix-xhieda ta’ dak iż-żmien li ra l-fejqan ta’ dawk il-morda li kienu jmorru jqattgħu l-lejl jitolbu għall-fejqan lil San Kosma u San Damjan fuq l-oqbra tagħhom.   

800px-Saint_Côme_&_Saint_Damien_Grandes_Heures_Anne_de_Bretagne_XVIeSAN KOSMA U SAN DAMJAN
Martri
? – 303

Tagħrif:  M’hemm xejn li nafu b’ċertezza dwar dawn iż-żewġ qaddisin ħlief li mietu martri fil-persekuzzjoni ta’ Djoklezjanu.

Skont tradizzjoni, San Kosma u San Damjan kienu tewmin mill-Għarabija, iżda marru jgħixu f’Egea, Ċiliċja.

It-tnejn kienu tobba, u ħadu din il-professjoni tagħhom bħala vokazzjoni u ma kinux jaċċettaw flus għas-servizzi li kienu jagħtu lin-nies.

Fil-persekuzzjoni ta’ Djoklezjanu kontra l-Insara, dawn iż-żewġ tobba kienu minn tal-ewwel arrestati minn Lisjas, Gvernatur ta’ Ċiċilja. Ittorturati u maqtulin bil-qtugħ ta’ ras, f’madwar is-sena 303.

L-Insara ħadu l-iġsma tagħhom u difnuhom f’Ciro, is-Sirja. Isimhom tniżżel fil-Kanone tal-Quddiesa, (Talba Ewkaristika I) probabbilment fis-sitt seklu, mill-Papa San Simmaku. Fis-sitt seklu wkoll l-Imperatur Ġustinjan I, li ġie mfejjaq minn marda permezz tal-interċessjoni ta’ dawn il-qaddisin, reġa’ bena l-belt ta’ Cyrrhus, fejn jingħad li seħħ il-martirju tagħhom u bena żewġ knejjes ad unur tagħhom f’Kostantinopli.

Persuni morda kienu jorqdu f’dawn il-postijiet matul il-lejl biex jitolbu għall-fejqan tagħhom lil dawn iż-żewġ tobba qaddisa “Il-folla kollha tal-morda kienet tfieq,” qal wieħed mix-xhieda ta’ dak iż-żmien. “Ir-rikkezza ta’ dawn il-qaddisin ma tintemm qatt.” Fil-Punent, San Benedittu huwa maħsub li kien l-ewwel persuna li ddedika l-ewwel monasteru tiegħu f’Subiaco għalihom, dak li llum hu magħruf bħala ta’ Santa Skolastika.

Disa’ sekli wara, Franġisku t’Assisi (Ottubru 4) reġa’ bena l-knisja mġarrfa ddedikata lil  San Damjan ftit ‘il bogħod minn Assisi. San Kosma u San Damjan huma l-Patruni tat-tobba, tal-kirurgi u tal-ispiżjara.

Ħsieb: Peress li llum qed infakkru dawn iż-żewġ tobba ta’ qalb kbira, xtaqt li nibda l-ħsieb b’silta mill-Iskrittura dwar x’tgħidilna l-Kelma t’Alla fuq it-tobba, meħuda minn Bin Sirak 38: 1-15:

“Agħti ġieħ lit-tabib kif jistħoqqlu, minħabba li teħtieġu, għax lilu wkoll ħalaq il-Mrrulej; għax il-fejqan ġej mingħand l-Għoli. Is-sengħa tat-tabib terfagħlu rasu, u quddiem il-kbarat jistagħġbu bih. Il-Mulej ħalaq id-duwa mill-art, u l-bniedem li għandu s-sens ma jżeblaħhiex. Mhux b’zokk l-ilma sar ħelu, biex hekk tingħaraf ħilet Alla? Il-Mulej ta wkoll is-sengħa lill-bnedmin biex jiftaħru bl-għeġubijiet tiegħu. Bihom ifejjaq u jeħles lil min ibati; bihom l-ispiżjar jagħmel it-taħlita. B’hekk xogħol il-Mulej ma jintemm qatt, u mingħandu hemm is-saħħa fuq wiċċ l-art. Ibni, fil-mard tiegħek tħarisx bl-ikrah, imma itlob lill-Mulej, u hu jfejqek. Tbiegħed min-nuqqas tiegħek u imxi b’subgħek dritt, u naddaf qalbek minn kull dnub u fittex lit-tabib u tħallihx jitilqek, għax għandek bżonnu. Hemm żmien meta l-fejqan qiegħed f’idejhom; għax huma wkoll jitolbu l-Mulej, biex jagħtihom li jserrħu, li jifhmu l-marda u jfejqu ħalli l-bniedem iżommuh ħaj.”

Dawn il-kliem ta’ għerf  imorru tajjeb ma’ din il-festa tal-lum. Il-Knisja, infatti tonora l-professjoni medika fil-persuni ta Kosma u Damjan, li mhux biss, bħal ħafna oħrajn, tqaddsu f’din il-karriera; imma, ferm lil hinn mill-oħrajn kollha, urew lid-dinja is-sehem kbir li jista’ jkollu t-tabib fis-soċjetà Nisranija tal-lum.

Kosma u Damjan kienu Nsara minn tfulithom. L-istudju ta’ Hippocrates u ta’ Galen kabbar l-imħabba tagħhom lejn Alla, li kienu jammiraw il-perfezzjonijiet inviżibbli tiegħu fil-ħolqien, imma b’mod speċjali fil-ġisem uman, li hu l-palazz u t-tempju tal-bniedem.

Infatti San Pawl jaċċenna għal dan fl-Ewwel Ittra lill-Korintin Kap 6 vers 19:

“Ma tafux li ġisimkom hu tempju tal-Ispirtu s-Santu li jinsab fikom, li għandkom mingħand Alla? Ma tafux li intom m’intomx tagħkom infuskom? Intom kontu mixtrijin bil-għoli. Mela agħtu ġieħ lil Alla permezz ta’ ġisimkom.”

Għal Kosma u Damjan ix-xjenza kienet innu ta’ tifħir lill-Ħallieq tagħhom, u l-eżerċitazzjoni tal-professjoni tagħhom ministeru qaddis. Huma kienu jservu lil Alla fil-membri sofferenti tiegħu u jaraw is-santwarju uman tiegħu, hekk li jaslu biex jippreservawh mill-ħsara jew ifejquh mill-mard. Din il-ħajja ta’ karità reliġjuża kbira ġiet inkurunata bis-sagrifiċċju perfett tal-martirju tagħhom.

Sfurtunatament, spiss jiġri li fi żmienna l-istudju tal-mediċina jwassal biex wieħed joħroġ ‘il barra mit-triq tas-sewwa u jidħol f’dik tar-regħba għall-materjaliżmu, għad-detriment kbir tax-xjenza u tal-umanità. Huwa falz li wieħed jasserixxi li n-natura waħedha hija l-ispjegazzjoni tat-tbatija u l-mewt u tassew ħasra meta t-tobba iqisu lill-bniedem sempliċi laħam u demm. Jalla bis-saħħa tax-xhieda ta’ dawn iż-żewġ martri qalbiena, is-soċjetà  marida tal-lum terġa’ lura għall-fidi vera, tiftakar f’Alla, u terġa’ tħaddan il-virtù sabiħa tal-ħniena li hija ta’ profitt għal kull bnedmin, u li hija tiżgurana mill-wegħda ta’ ħajja hienja hawn fuq l-art u ta’ glorja eterna għall-ħajja li jmiss.

  • Tirringrazzja lil Alla tal-ġisem tiegħek li bih għamlek xbieha tiegħu nnifsu?
  • Inti tieħu ħsieb tas-saħħa fiżika tiegħek biex imbagħad tkun tista’ sservi lil Alla u lill-proxxmu kull fejn jeħtieġ?
  • Konxju/a mill-preżenza ta’ Alla fik hekk li żżomm quddiem għajnejk li għandek tħares ġismek mit-tbajja’ tad-dnub, mod speċjali dnubiet kontra s-safa relatati mas-sitt kmandament?
  • Toffri ġismek lil Alla biex tħallih jagħmel bih dak li hu jara l-aħjar, sew jekk hu fejqan, kif ukoll jew hu s-salib tal-mard għas-salvazzjoni ta’ ruħek u ta’ erwieħ oħra?

Talba: Fl-imħabba li kellkom lejn l-Imħabba Divina, il-karità tagħkom kienet tispikka u ta’ min jammiraha; nitolbukom issa biex tgħinuna billi b’talbkom tagħtu s-saħħa lill-morda li jfittxu l-għajnuna tagħkom. Ippreservaw is-saħħa tal-ulied ta’ Alla, sabiex ikunu jistgħu jaqdu d-doveri tagħhom fid-dinja u jkunu jistgħu jġorru b’kuraġġ il-madmad ħafif tal-preċetti tal-Knisja. Bierku lil dawk it-tobba li jgħixu b’fedeltà l-magħmudija tagħhom, u li jfittxu l-għajnuna tagħkom; u żiduhom fin-numru. Ammen.

English Version: https://www.catholicnewsagency.com/saint/sts-cosmas-and-damian-606

Alternative Reading: https://www.pharmaceutical-journal.com/opinion/blogs/saint-cosmas-and-damian-the-patron-saints-of-pharmacy-and-medicine/20201708.blog?firstPass=false

Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Saints_Cosmas_and_Damian

Nota: It-Tagħrif dwar il-qaddisin tal-lum huwa meħud mill-ktieb “Qaddisin fil-Liturġija tal-Knisja Universali”, miktub minn Dun Anton Sammut.